سنجش و ارزیابی میزان تاب آوری کالبدی اجتماع های شهری در برابر زلزله (مطالعۀ موردی: محله های شهر تهران)
چکیده
امروزه خسارت های فراوان مخاطره های طبیعی و انسانی به محیط و کالبد شهرها موجب شده است که مفهوم تاب آوری برای کاهش آثار سوانح، به حوزه ای مهم در عرصة مدیریت بحران تبدیل شود. این پژوهش کاربردی است و با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، با هدف شناسایی شاخص ها و عوامل مؤثر بر تاب آوری کالبدی محلههای شهری، سنجش و ارزیابی میزان تاب آوری کالبدی در محلههای منتخب شهر تهران و ارائة چارچوبی برای سنجش میزان تاب آوری کالبدی در شهرها انجام شده است. جامعة آماری این پژوهش، تمام خانوارهای ساکن در محلههای شهر تهران است. حجم نمونه در تحقیق، با استفاده از فرمول کوکران، معادل 369 خانوار برآورد شد. برای انجام پژوهش، ابتدا با استفاده از منابع کتابخانه ای، شاخص ها و عوامل مؤثر بر تاب آوری کالبدی اجتماعهای شهری شناسایی و تعریف عملیاتی شدند و سپس با استفاده از روش میدانی و پرسشنامه، جمع آوری اطلاعات مورد نیاز تحقیق صورت گرفت. در مرحلة بعد، با استفاده از روش مجموع سادۀ وزین (saw)، ماتریس اولیة تصمیم گیری تهیه شد و سپس براساس روش الکتره، وضعیت محلههای مورد مطالعه از نظر تاب آوری کالبدی محاسبه شد. نتایج نشان میدهد محلة قیطریه و قلعه مرغی به ترتیب، از نظر تاب آوری کالبدی در بهترین و بدترین وضعیت و محلههای ستارخان و نارمک در رتبه های دوم و سوم از نظر تاب آوری کالبدی قرار دارند. همچنین به دلیل داشتن قابلیت اجرایی، میتوان از چارچوب این پژوهش برای سنجش و ارزیابی میزان تاب آوری در سایر محلهها و نواحی شهری استفاده کرد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- محمد رضا رضایی — استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه یزد
- مجتبی رفیعیان — دانشیار گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس
- سیدمصطفی حسینی — دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه فردوسی مشهد