مکان یابی مناطق بهینۀ توسعۀ اکوتوریسم در پارک ملی کویر با استفاده از gis و الگوریتم ژنتیک
چکیده
پارک ملی کویر بهعنوان گسترهای از سرزمین ایران، با جاذبههای گردشگری چون ورزشی، تاریخی، علمی، تنوع خوب گیاهان و جانوران همساز با محیط و عوارض ژئومورفولوژیکی خاص، یکی از فضاهای نادر در کشور است که در صورت مطالعه و شناسایی قابلیتهای گردشگری آن و برنامهریزی در این زمینه، قابلیت تبدیل به یک منطقة اکوتوریستی فوقالعاده را دارد. با توجه به اینکه سازمان یونسکو به این منطقه، عنوان ذخیرهگاه زیستکره را داده است، بهینهکردن فعالیت اکوتوریسم در راستای توسعة پایدار این منطقه ضرورت بیشتری مییابد. در این پژوهش، سعی برآن است تا بهترین مکان توسعة فعالیت اکوتوریسم مشخص شود. پس از استخراج معیارها از طریق تکنیک دلفی و شناسایی و آمادهسازی تمامی معیارها و عوامل مؤثر بر مکان یابی، وزن معیارها از طریق مدل ahp محاسبه شد. پس از آمادهسازی لایههای مربوطه، هریک از نقشهها بهصورت لایههای رستری در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی (arc gis) تهیه شدند. لایههای اطلاعاتی، پس از ارزشگذاری با یکدیگر تلفیق شدند و در آخر، نقشة مناطق بهینة توسعة اکوتوریسم منطقه تهیه شد. نتایج پژوهش گویای آن است که از مجموع 598/686 کیلومتر مربع مساحت منطقة مورد مطالعه، حدود 01/52 کیلومتر مربع آن برای گسترش اکوتوریسم، بسیار مناسب، 26/98 کیلومتر مربع آن مناسب، 03/169 کیلومتر مربع نسبتاً مناسب، 65/210 کیلومتر مربع نامناسب و 156,08 کیلومتر مربع، بسیار نامناسب است. در انتها، برای اطمینان از مکان بهینة نقشة نهایی gis، مجدداً منطقه از لحاظ مکانهای بهینه مطالعه و بازبینی شد. این مطالعه با استفاده از الگوریتم ژنتیک انجام شد که یک روش بهینهسازی است و با بهکارگیری انتخاب طبیعی، روی مجموعهای از جوابهای بالقوه عمل میکند و هدف آن، تولید جوابهای بهتر، برای رسیدن به جواب بهینه است. در این خروجی نیز منطقة قصر بهرام، بهترین نقطه در پارک ملی کویر از منظر گسترش اکوتوریسم است.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- مهران مقصودی — دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدة جغرافیا، دانشگاه تهران
- حسنعلی فرجی سبکبار — دانشیار گروه جغرافیای انسانی، دانشکدة جغرافیا، دانشگاه تهران
- حمیده پرواز — کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی توریسم، دانشگاه تهران
- حسن بهنام مرشدی — کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی توریسم، دانشگاه تهران