بررسی ویژگی های سبکی اوزان غزل های بیدل دهلوی
چکیده
اشعار بیدل دهلوی با صفت «غرابت» توصیف میشود، اما غزل های او، از نظر وزن، تا حد زیادی «معمولی» است، زیرا اوزان پربسامد آن مجموعه، که چهارپنجم غزل ها در آنها سروده شده، مطابق سنت شاعری آن دوره است؛ با این حال در اوزان کمبسامدتر غزل های او، وزنهای نادر یا بیسابقهای وجود دارد که او را از دیگر غزلسرایان متمایز میکند. بهرهگیری بیدل را از این وزن ها، میتوان با توجه به فرهنگ محیط زندگی او تحلیل کرد. عناصر فرهنگی مؤثر بر وزن شعر، عمدتاً زبان و موسیقی است که خصوصیات آوایی شان در کیفیت اوزان رایج در آن فرهنگ نقش تعیینکننده دارد و این خصوصیات، در نظام اوزان شعری (عروض) آن زبان نیز بازتاب مییابد. اوزان خاص غزل های بیدل ویژگی های آوایی مشخصی دارد، شامل بلند بودن، دوپاره بودن و کثرت نسبی هجای کوتاه در برابر هجای بلند. این ویژگی ها با خصوصیات آوایی زبان و موسیقی هندی کاملاً سازگار است و بیشتر وزن های خاص او نیز که در شعر فارسی بیسابقه یا نادر است، در عروض هندی رواج دارد. از نظر نقد زیباییشناختی نیز استفادۀ بیدل از این وزن های نادر، به سبب نوآوری و گسترش امکانات شعری زبان فارسی، برجستهکردن نقش وزن و رعایت تناسب وزن با محتوای غریب و نامأنوس اشعار، ارزشمند است.