مقاله

عدالت به مثابه قاعده فقهی و حقوقی

دانلود متن کاملرایگان، با حساب کاربری؛ ثبت نام با گوگل چند ثانیه است

چکیده

پرسش اصلی این است که آیا فقیه یا حقوقدان، خصوصاً در موارد سکوت و نقص، تعارض قوانین و یا در مقام اختلاف نظر دانشمندان، می تواند به قاعده عدالت استناد کند؟ در این مقاله، برای دادن پاسخ به پرسش بالا، پس از اشارة گذرا به ارجمندی و والائی عدل، به میزان، مبنا و همچنین هدف و قاعده بودن عدالت در دانش فقه، حقوق و فلسفة سیاسی پرداخته شده است. پرسش دوّم این است که آیا فقها و حقوقدانان در آراء و نظرات فقهی و حقوقی خود، به قاعده «عدالت»، با همین عنوان، یا با عناوین دیگر چون عدالت، مصلحت، انصاف، مذاق شریعت، یا روح قانون استناد کرده اند؟ در استقراء ناقصی که نویسنده داشته، به حدود هشتاد فتوا یا نظر حقوقی برخورده است که در آن موارد، فقیه یا حقوقدان با تمسکّ به قاعدة «عدالت» به صدور «فتوا» یا اظهار نظر حقوقی مبادرت کرده است. روش فقها، عقل، آیات، قرآن، سنت معصومین(ع)، سیرة خردمندان، همه و همه، عدالت را به عنوان «قاعده» ای برتر تأیید می کنند، قاعده ای که می توان آن را «امّ القواعد» نام نهاد.

اسناد مشابه

  • عدالت به ‌مثابه قاعده فقهی و حقوقی

    مقاله۲۰۰۹مطالعات حقوق خصوصیسید محمد اصغری

    پرسش اصلی این است که آیا فقیه یا حقوقدان، خصوصاً در موارد سکوت و نقص، تعارض قوانین و یا در مقام اختلاف نظر دانشمندان، می‌تواند به قاعده عدالت استناد کند؟ در این مقاله، برای دادن پاسخ به پرسش بالا، پس از اشارة گذرا به ارجمندی و والائی عدل، به میزان، مبنا و همچنین هدف و قاعده بودن

  • عدالت به مثابه قاعده فقهی

    اگرچه منابع استنباط در فقه اسلامی، محدود به کتاب، سنت، اجماع و عقل است، اما قواعد و اصول استنباط و فقاهت میتواند بسیار باشد. منابع، جایگاه جوشش فقه است و قواعد، اصول مسلم استخراجشده از آن منابع میباشد که در: هماهنگسازی محتوای منابع; پاسخگویی به فروع; پر کردن منطقةالفراغ; و... مؤث

  • «منع تشبه به جنس مخالف» به مثابه قاعده فقهی

    مقالهمطالعات جنسیت و خانوادهحسین بستان (نجفی)، استادیار گروه جامعه شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه محمد رضا کدخدایی، دانش آموختة حوزة علمیة قم و دکتری مطالعات نظری جنسیت دانشگاه ادیان و مذاهب قم

    این پژوهش با روش فقهی به بررسی روایات منع تشبه به جنس مخالف می پردازد و می کوشد به این پرسش پاسخ دهد که آیا این روایات، ظرفیت لازم برای پشتیبانی یک قاعده فقهی در حوزه مباحث جنسیتی را دارد. برای پاسخ به این پرسش، پس از ذکر نکاتی در اهمیت قاعده سازی و خطورت تشبه به جنس مخالف، ویژگی

  • «منع تشبه به جنس مخالف» به مثابة قاعدة فقهی

    این پژوهش با روش فقهی به بررسی روایات منع تشبه به جنس مخالف می‌پردازد و می‌کوشد به این پرسش پاسخ دهد که آیا این روایات، ظرفیت لازم برای پشتیبانی یک قاعدة فقهی در حوزة مباحث جنسیتی را دارد. برای پاسخ به این پرسش، پس از ذکر نکاتی در اهمیت قاعده‌سازی و خطورت تشبه به جنس مخالف، ویژگی

  • قاعده فقهی، حقوقی انصاف

    مقاله۲۰۱۷پژوهش های فقه و حقوق اسلامیزهرا آل اسحق، معصومه مظاهری

    انصاف صرف‌نظر این که یک قاعده‌ی فقهی باشد، به دو معنا است: یکی برابری و دیگری حکم وجدان و اخلاق در یک مورد. انصاف با مفاهیم عدالت، استحسان، مصالح مرسله متفاوت است و از مواردی است که وجود آن دارای حسن ذاتی و عدم آن دارای قبح ذاتی است. قاعده‌ی انصاف را می‌توان با استناد به آیات، سن

  • رسانه و عدالت کیفری؛ تحلیل فقهی حقوقی دوگانه «دادگستری رسانهای» و «رسانه دادگستر»

    مقاله۲۰۲۶حقوقی دادگستریعباس تدین

    با ظهور رسانه های نوین، به ویژه بسترهای دیجیتال و شبکه های اجتماعی، تأثیرگذاری رسانه بر افکار عمومی در پرونده های قضایی به طور بی سابقه ای افزایش یافته است. این امر تنش های ذاتی میان حق آزادی بیان، حق دسترسی به اطلاعات و اصول دادرسی عادلانه از جمله اصل برائت و حق بر حریم خصوصی را