قدمت اختصارسازی در زبان فارسی
چکیده
در این پژوهش، صمن بیان اهمیت اختصارسازی و ویژگیهای آن در زبان فارسی، با ذکر نمونه هایی از خط میخی فارسی باستان و خط پهلوی، قدمت این فرایند واژه سازی را در زبانهای ایرانی نشان دادهایم و با معرفی دو اصل اقتصاد و کم کوشی و رابطۀ آنها با زبان، و نیز بیان دیدگاه زیف (1949) و مارتینه (1962)، این فرایند را توجیهپذیر دانستهایم. اصل اقتصاد نقش بسیار مهم و تعدیل کننده ای در زبان دارد؛ به طوری که هرگونه تغییر غیراقتصادی که در صرف انرژی و تلاش، هزینۀ زیادی را بر نظام تحمیل کند و مانع فهم باشد، بهطور خودکار حذف و یا از آن اجتناب میشود. طبیعت اقتصاد، معیاری برای تنظیم تمامی جنبه های رفتار بشری است و اصل کم کوشی آن را کنترل می کند. در یک فرایند پویا مثل تغییر زبانی، کلمهها پیوسته درحال کوتاه شدن، پس وپیش شدن، حذف شدن، قرضگیری و دگرگونی معنایی هستند. این رخداد در تمامی زبانها طبیعی است و زبان فارسی نیز از این قاعده مستثنی نیست. در این مقاله، با ذکر نمونه هایی از اختصارات حکشده بر سکه های ایران باستان و اختصارات هُزوارشی نشان می دهیم که جدّ زبان امروزی ما از این فرایند واژه سازی بهخوبی بهره می گرفته است.