تحلیل جرم زبانی « دروغ در نظام قضایی از منظر زبان شناسی حقوقی» (مطالعه موردی در محاکم قضایی تهران)
چکیده
زبان‌شناسی حقوقی (قانونی)، رشته ای است که با هدفهای حقوقی موجود در نظام قضایی، همراستا شده است و بر تمام شاخه های زبان‌شناسی، ازجمله آواشناسی، معناشناسی، گفتمان و... تأکید می کند. این علم در ایران، چندان شناختهشده نیست؛ اما می تواند در نظام قضایی، کاربردی درخور توجه داشته باشد. هدف از نوشتن این مقاله، آن است که نشان دهیم چگونه ابزارهای زبانی می توانند با تحلیل زبانشناختی، به شناسایی جرم زبانی کمک کنند؛ بهویژه زمانیکه هیچگونه مدرک معمول و شفافی دردسترس نیست. جرم زبانی به برخی کنشهای گفتاری اطلاق میشود که معمولاً غیرقانونی هستند؛ به عبارت دیگر، جرم زبانی با کنش منظوری صورت می پذیرد؛ مانند دروغ، فریب، تهدید، ارتشا و... . برای نگارش مقالۀ حاضر، پساز مشاهدۀ پرونده های متعدد در دادسرا و پلیس آگاهی تهران بزرگ، یکی از داده هایی را که جرم زبانی «دروغ» در آن وجودداشت، برگزیده و سپس آن را تحلیل کردهایم. این دادۀ نسبتاً کامل در دو مرحله تحلیل شده است: نخست، جملههای متهم بهلحاظ زبانشناختی و سپس روابط قدرت؛ درنهایت، به این نتیجه رسیدهایم که عوامل زبانی مانند ابزار معنایی (طرحوارۀ ذهنی و قالب ذهنی، معنای فعل)، ابزار نحوی (وجه فعل)، ابزار کلامی (روابط قدرت) و... می توانند در شناسایی و تحلیل جرم زبانی، مؤثر باشند. دروغ هم در دادسرا و هم در پلیس آگاهی بهعنوان «ضابط قوۀ قضایی»، جرم تلقی میشود. شایان ذکر است که بررسی تمام جرایم زبانی در یک مقاله ممکن نیست؛ از این روی، در پژوهش حاضر، تنها جرم «دروغ در نظام قضایی» را بررسی کردهایم