توصیفی از گفتار دانش آموزان پایۀ اول ابتدایی در نظریۀ نقشگرای نظاممند هلیدی: فرانقش متنی
چکیده
مقالۀ حاضر کوششی است برای توصیف گفتار کودکان ششساله، فارسیزبان و تهرانی درقالب نظریۀ نقشگرای نظاممند هلیدی و متیسن (2004) که ازمنظر فرانقش متنی این نظریه انجام شده است. ضرورت و اهمیت چنین پژوهشی از آن جهت است که باوجود اهمیت مطالعۀ گونه گفتاری در بررسیهای زبانی، پژوهشهای توصیفی دربارۀ زبان فارسی و بهویژه گونه گفتاری این زبان و درحوزۀ گفتار کودکان، بسیار اندک اند. داده های مطالعهشده در این رساله، مشتمل بر بیشاز 4200 بند خبری ساده و مرکب است. این داده های گفتاری متعلق به کودکان، از پژوهشی انجامشده در سالهای 1380 تا 1384 بانام بررسی واژگان پایه در کودکان ایرانی استخراج و تهیه شده و ازطریق بیان چهارده داستان مصوّر (آزمون تولیدی) ازسوی بیست کودک فارسی زبان جدیدالورود به پایۀ اول دبستان در شهر تهران (شامل ده دختر و ده پسر انتخابشده بهطور تصادفی) بهدست آمدهاند. هر داستان با سه یا چهار تصویر رنگی و گویا نمایش داده شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که: الف) نود درصد از بندهای گونه گفتاری زبان فارسی در کودکان، ساده و ده درصد دیگر، مرکب اند؛ ب) میزان بروز آغازگرهای تجربی نشاندار در گونه گفتاری زبان فارسی در کودکان، هجده درصد است؛ ج) حذف ضمیر فاعلی در گونه گفتاری کودکان، تمایلی غالب، بینشان و حدود 55 درصد است؛ د) در گونه گفتاری کودکان، میزان کاربرد آغازگرهای مرکب/ چندگانه، سی درصد است؛ ه) در توالیهای آغازگرهای مرکب/ چندگانه در گونه گفتاری زبان فارسی در کودکان، این سلسله مراتب مشاهده شده است: متنی- تجربی (98 درصد)< بینافردی- تجربی (5/1 درصد)< متنی- بنیافردی- تجربی (1 درصد)؛ و) آغازگر متنی در 98 درصد از آغازگرهای مرکب/ چندگانه بهکار رفته است؛ ز) فراوانترین آغازگر متنی، کلمۀ «بعد» و گونههایش و پساز آن، کلمۀ «دیگر» و گونههایش بوده است؛ ح) در بندهای پیرو، آغازگر متنی بیشتر «که» است و پساز آن، «تا» بسیار کمتر بهکار رفته است؛ ط) در گونه گفتاری کودکان، کاربرد آغازگر بینافردی در آغازگرهای مرکب/ چندگانه تنها دو درصد است.