بیان ناپذیری تجربه عرفانی با نظر به آرای مولانا در باب «صورت» و «معنا»
چکیده
بیانناپذیری تجربه عرفانی امری است که صوفیان با استعانت از رمزها و تمثیلهای متعدد و یا به صراحت از آن سخن گفتهاند. به عقیده آنها، عظمت و کمال «معنی» به اندازهای است که «صورت» ظاهر به هیچ رو نمیتواند آن را بیان کند. زبان عرفانی در بطن خود تناقض صورت و معنی را بازتاب میدهد؛ تناقضی که از ادراک صوفیان نسبت به «راز» سرچشمه میگیرد. «راز»ی در عمق «معنی» نهفته است که زبان نمیتواند آن را بیان کند و به مخاطب انتقال دهد. صوفی نیز میکوشد این راز را پنهان نگاه دارد. وسوسه بیان معنی از یک سو، و اصرار بر ناتوانی زبان در بیان معنی از سوی دیگر، بنیان بخش عمدهای از میراث سخن صوفیه است. بحث «صورت» و «معنی» در آثار مولانا نیز به شکلی گسترده مطرح شده است. تأکید مولانا بر محال بودن بیان تجربه عرفانی، سرانجام او را به ساحت «خاموشی» کشانده است. مقاله حاضر به این موضوع اختصاص دارد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- منظر سلطانی — دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی
- سعید پورعظیمی — دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی