مدلسازی مطلوبیت لانه گزینی و شناسایی حداقل نیازهای زیستگاهی مکان های لانه گزیی گرگ (canis lupus) در استان همدان با استفاده از روش ماهالانوبیس پارتیشن بندی شده

محسن احمدی، محمد کابلی، افشین علیزاده شعبانی، سهراب اشرفی

چکیده

مدلسازی زیستگاه در محل های لانه‏گزینی گونه‏های حیات وحش ابزاری کاربردی در شناسایی نحوۀ توزیع کانون‏های فعالیت‏ آن هاست. از این‏رو این ابزار در شناسایی نواحی ای که پتانسیل بالایی در بروز تقابل این گونه‏ها با انسان دارند، کاربردهای فراوانی دارد. در این پژوهش با استفاده از مدل ماهالانوبیس پارتیشن‏بندی شده و با در نظر گرفتن فاکتورهای مهم زیستگاهی اثر گذار، مطلوبیت مکان‏های لانه‏گزینی گرگ در استان همدان ارزیابی شد. همچنین از منحنی توزیع تجمعی مقادیر مطلوبیت برای طبقه‏بندی نقشۀ حاصل به طبقات مطلوبیت استفاده شد. نتایج نشان داد که آستانۀ مطلوبیت 71/0 به بهترین نحو نواحی مطلوب را از زیستگاه نامطلوب تفکیک کرد و بدین ترتیب 2649 کیلومتر مربع معادل 5/13 درصد از سطح استان همدان به منزلۀ نواحی ای که پتانسیل لانه‏گزینی گرگ دارند، شناسایی شد. همچنین بر اساس نتایج به دست آمده از آزمون تجزیه به مؤلفه‏های اصلی، متغیرهای ارتفاع، سنجۀ بردار ناهمواری‏ها، تراکم دام و فاصله از نواحی مسکونی به منزلۀ عوامل مهم محیطی تأمین کنندۀ حداقل نیازهای زیستگاه لانه‏گزینی گرگ در این استان تعیین شدند. معیارهای بررسی اعتبار مدل به دست آمده، چه از لحاظ قابلیت تشخیص (سطح زیر نمودار برابر با 825/0) و چه از لحاظ صحت طبقه‏بندی (نرخ کلی صحت طبقه‏بندی برابر با 84/0)، نشان داد که مدل مطلوبیت به دست آمده عملکرد خوبی در پیش‏بینی نواحی لانه‏گزینی دارد. لانه‏گزینی گرگ در مناطق ناهموار نسبتاً مرتفع (1870 ـ 2405)، نزدیک به اراضی مرتعی و بایر و به دور از نواحی مسکونی نشان می‏دهد که نحوۀ توزیع لانه‏های گرگ در استان همدان در درجۀ اول متأثر از فاکتورهای مرتبط با مداخلات انسانی است.