جایگاه خیال در معرفت شناسی رمانتیسیسم و عرفان اسلامی
چکیده
در معرفت شناسی ادبیات رمانتیک وعرفان اسلامی، خیال جایگاه ویژه ای دارد. در این مقاله، تلاش بر این است تا نشان داده شود که: اول، معرفت شناسی رمانتیسیسم با معرفت شناسی عرفان اسلامی، از لحاظ ارزش و اهمیت دادن به خیال، بسیار نزدیک به هم اند. به عبارت دیگر، در این نظام های فکری، خیال ابزار مهم شناخت است. دوم، زیر بنای معرفت شناسی خیال گرای رمانتیک و همچنین عرفان اسلامی وحدت است، بر خلاف معرفت شناسی عقل گرا که مبنای آن ثنویت است. سوم، معرفت شناسی مبتنی بر خیال، گونه ای از وجود شناسی را مطرح می سازد که با وجود شناسی عصر خرد و همچنین وجود شناسی فلسفی مبتنی بر عقل، کاملاً متفاوت است. وجودی که خیال آن را درک می کند، ثابت و ایستا نیست، بلکه پویا، متغیر، وسیال است. این وجود شناسی در ادبیات رمانتیک و عرفان اسلامی، مشابه است. چهارم، اگر چه دیدگاه های رمانتیسیسم و عرفان اسلامی در بارة جهان شباهت های بسیاری به یکدیگر دارند، اما تفاوت های چمشگیری نیز دارند که آن ها را از هم ممتاز می کند. در پایان این مقاله، این اختلاف ها نیز مورد بررسی قرار می گیرند. در این مقاله برای تبیین دیدگاه رمانتیسیسم دربارة خیال وارزش و جایگاه آن در معرفت شناسی، به نظریات شاعران و نویسندگان رمانتیک انگلیس، بویژه کولرج، شلی، و کیتس اشاره می شود، ودر ارتباط با عرفان اسلامی، دیدگاه های شیخ اکبر، محی الدین ابن عربی که بنیاد گذار عرفان نظری است، خصوصاً در کتاب او، فصوص الحکم، مورد بررسی قرار می گیرد.