نظریه فطرت و آرای جامعه شناختی و معرفت شناختی علامه طباطبایی
چکیده
علامه طباطبایی نظریه فطرت را براساس اصل هدایت عمومی بنا مینهد. وی در عین اعتقاد به نظریه سعادت و شقاوت ذاتی و ازلی انسانها، آن را بهگونهای تقریر میکند که با نظریه فطرت خیرگرای انسان سازگار باشد. علامه در اندیشههای اجتماعی خود بهوفور به فطرت استناد میکند. غریزه استخدام و نقش آن در زندگی اجتماعی انسان، تحلیل رابطه فطرت و آزادی، رابطه دفاع و جهاد با فطرت، پیوند میان اصل مالکیت و فطرت، تحلیل رابطه عدالت و فطرت، از رئوس اندیشههای جامعهشناختی علامه در حوزه فطرت است. شاید مهمترین کارکرد معرفتی نظریه در اندیشه علامه به حوزه معرفتشناسی مربوط باشد. علامه برای اثبات کارآیی عقل در حوزه مابعدالطبیعه، به فطری بودن جستجو از حقایق مابعدالطبیعی استناد میکند. او انسان را فطرتاً حقیقتجو، واقعگرا و تابع حق میداند. علامه در عین اعتقاد به نظریه فطرت، نظریه یادآوری را که میراثی افلاطونی است، مردود میشمارد. وی تفکر منطقی براساس تألیف مقدمات و استنتاج از آن را مقتضای فطرت انسان و مورد تأیید قرآن قلمداد کرده است و از این طریق مشروعیت آن را تضمین مینماید.