رابطه عقیدتی - معرفتی انسان و خدا در نهج البلاغه
چکیده
مفهوم «رابطه» یکصد و پنجاه سال پیش هرگز به معنای امروزی بهکار نمیرفت. با این وجود، مفاهیم جانشین آن از قبیل «انس» در نهج البلاغه بهکرّات آمده است که هریک از آنها بیانکننده اصناف و مراتب رابطه اعم از رابطه انسان و خدا و سایر رابطههایند. در زمینه روابط انسان، در مجموع با چهار رابطه مواجهیم: رابطه انسان با خدا، خودش، انسانهای دیگر و طبیعت. هریک از این روابط هم در پنج ساحت وجودی انسان تحقق مییابند که در مجموع بیست نوع رابطه را دربر میگیرد که یکی از آنها، رابطه عقیدتی - معرفتی انسان و خداست. این رابطه شامل روابط بندگی، خلیفگی، عاشقانه و همکاری است که روابط اول و سوم و دوم به ترتیب از بسامد بالایی در نهج البلاغه برخوردارند. اما رابطه همکاری به آن شکلی که در ادیان خاور دور نظیر دائویی (taoism) مطرح است، در نهج البلاغه طرح نشده است؛ اما در عین حال، خدا و بنده همکاری میکنند تا رفتارهای انسان بهتر و به کمال خود نزدیک شود.