مقایسهی روش پنمن مانتیث فائو و تشت تبخیر کلاس a با داده های لایسیمتری در برآورد تبخیر و تعرّق گیاه برنج در منطقهی آمل
چکیده
در بخش عظیمی از قارهی آسیا، برنج تأمینکنندهی بیش از 80 درصد کالری مصرفی مردم است. تأمین نیاز آبی برنج، بهعنوان گیاهی با ارزش غذایی و اقتصادی بالا، در بسیاری از اراضی شالیزاری امری مهم تلقّی میشود. در این مطالعه، تبخیر و تعرّق گیاه برنج در قالب طرحی دو ساله، با کشت دو رقم خزر و طارم به دو روش مستقیم (لایسیمتر) و غیرمستقیم (فائو) در منطقهی آمل در استان مازندران مورد بررسی قرار گرفت. در راستای اندازه گیری های لایسیمتری و محاسبههای فوق، تبخیر و تعرّق گیاه مرجع از اندازه گیری های روزانهی تشت تبخیر کلاس a و تعیین ضرایب اصلاحی تشت تبخیر بهدستآمد. ضرایب اصلاحی تشت تبخیر از معادلههای پژوهشگران مختلفی مانند کونیکا، آلن و پرویت، اشنایدر، اشنایدر اصلاح شده، اورنگ و کونیکا محاسبهشد. با بررسی نتایج لایسیمتری، تبخیر و تعرّق گیاه برنج در سال اوّل کشت 5/578 میلی متر و در سال دوم 6/481 میلی مترحاصل شد. نتایج مطالعه نشان داد، استفاده از روش پنمن مانتیث فائو در محاسبهی تبخیر و تعرّق گیاه مرجع و اِعمال ضریب گیاهی تبخیر و تعرّق برنج در این منطقه، 5-4 درصد برآورد بیشتری نسبت به مقادیر اندازهگیری لایسیمتری دارد. براساس نتایج به دستآمده، روش اشنایدر برای تعیین ضریب تشت توصیه میشود. همچنین، استفاده از تشت تبخیر در برآورد تبخیر و تعرّق گیاه مرجع منطقهی مورد مطالعه، مناسب است. مقایسهی تبخیر و تعرّق برنج برآوردی، براساس داده های تشت تبخیر و ضریب تشت اشنایدر و اعمال ضریب گیاهی با مقادیر تبخیر و تعرّق واقعی برنج نشان داد، مقادیر برآوردی بهطور میانگین 5/1 درصد نسبت به مقادیر واقعی کمتر است که مؤیّد دقّت مناسب مدل در برآورد تبخیر و تعرّق گیاه برنج در منطقهی مورد مطالعه است. در مجموع یافته های پژوهش نشان داد با بهکارگیری روش های مناسب تخمین تبخیر و تعرّق گیاه مرجع و اِعمال ضریب گیاهی، می توان تبخیر و تعرّق گیاه برنج را که برای مناطق مختلف کاربردی و مناسب است با دقّت مطلوب محاسبهکرد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- حمید زارع ابیانه — دانشیار گروه مهندسی آبیاری دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی¬سینا
- حدیثه نوری — دانشجوی کارشناسی ارشد آبیاری و زهکشی، دانشگاه بوعلی سینا
- عبدالمجید لیاقت — دانشیار گروه آبیاری، دانشگاه تهران
- حمیده نوری — استادیار گروه آبیاری و آبادانی، دانشگاه تهران
- ولی ا... کریمی — کارشناس ارشد مرکز ترویج و توسعهی تکنولوژی هراز