شواهد ژئومورفولوژیک تغییرات سطح اساس دریای خزر طیّ کواترنری پسین در محدودهی رودخانهی گرگانرود
چکیده
چکیده جنوبشرقی دریای خزر، یکی از مناسبترین مکان‌ها برای مطالعهی شواهد ژئومورفولوژیک ناشی از تغییرات سطح اساس دریای خزر است. نتایج حاصل از بررسی تصاویر ماهواره‌ای، وجود چهار تراس دریایی را نشان میدهد که در سطوح ارتفاعی 21-متر، 23- متر ، 24 - متر و 26- متر ، به ترتیب با سنهای 24 ± 653، 24 ± 940، 23 ± 478 و 32 سال پیش تشکیل شدهاند. مطالعهی داده‌های رسوبشناسی و فسیلشناسی در دو مقطع کورهسو و گمیشتپّه، بهترتیب با تراز آب 23- متر و 24- متر نشان میدهد که پیش از 24 ±940 و 24 ± 653 سال پیش، افزایش تراز آب، سبب رشد سدهای ماسهای در منطقهی مورد مطالعه شده است و با توجّه به شیب کم منطقه، در پشت آن لاگون بازی شکل گرفته است، اما در اثر پایینرفتن سطح آب دریا، لاگون موجود در پسکرانهی سدّ ماسهای خشک شده است. همچنین رودخانهی گرگانرود در طول کواترنری پسین، تغییراتی مانند تغییر مکان مصب، تغییر رژیم رسوبگذاری و تغییر شکل دلتا داشته است. در سدههای اخیر نیز، شواهد مختلفی از تغییر سطح اساس دریای خزر در منطقه برجای مانده است. از بررسی تصاویر ماهواره‌ای لندست مشخّص شد که دلتای گرگانرود از سال 1975 تا سال 2005 نزدیک به یک کیلومتر به سمت دریا پیشروی داشته است. همچنین وسعت خلیج گرگان در سال 1975، حدود 330 کیلومترمربّع و با بالاآمدن سطح آب دریا در سال 2006 به 458 کیلومتر مربّع افزایش یافته است