مفهوم سازی گفتمانی جنبش دانشجویی در ایران (مطالعۀ موردی دفتر تحکیم وحدت)
چکیده
هدف این مقاله آن است که با اتکا به نظریات گفتمانی فوکو و استفاده از ظرفیت های دیرینهشناسانه و برخی از امکانات تبارشناسانۀ وی و نیز با اتخاذ سطح تحلیل گفتمانی در فهم سنت و تجدد و نسبت میان آن ها، به مفهوم سازی و دورهبندی گفتمانی دفتر تحکیم وحدت از آغاز شکلگیری تاکنون بپردازد و افزون بر مشخص نمودن ویژگی های گفتمانی هر دوره از حیث نسبت با گفتمان سنتی و تجددی، نشان دهد که در هر دوره چه نوع صورت بندی گفتمانی در دفتر تحکیم صورت گرفته و این صورت بندیها تا کدامین آستانه پیش رفتهاند. در این مسیر، روش دیرینهشناسانۀ فوکویی و استراتژی های روششناختی وی مبنای کار قرار گرفت و پس از تعیین گزارهها (کنشهای کلامی و غیرکلامی مؤثر) به عنوان جامعۀ آماری، نمونهگیری هدفمند تا آنجا ادامه یافت که به اشباع رسید و دادههای برآمده از نمونههای جدید، چیزی بر اطلاعات پیشین ما نیفزود. با توجه به چنین مبنای نظری و روشی، مشخص شد که پنج دورۀ «تطور از گفتمان روشنفکری دینی به گفتمان اسلام ناب»، «بازتولید گفتمان اسلام ناب»، «تطور از گفتمان اسلام ناب به سمت گفتمان روشنفکری دینی»، «تطور از گفتمان روشنفکری دینی به گفتمان تجددی و تشدید نقاط تفرق گفتمانی» و «صورت بندی و تعمیق دو گفتمان متعارض (گفتمان مدرن و اسلام ناب) در دو تحکیم وحدت مجزا» را میتوان از هم جدا نمود.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- حسین کچویان — دانشیار گروه جامعه شناسی دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران
- عبدالحسین کلانتری — استادیار گروه جامعه شناسی دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران