تغییرات مورفولوژیکی رودخانه و ارتباط آن با فرایندهای حاکم (مطالعة موردی: رودخانة فیروزه- شاهجوب)
چکیده
مورفولوژی هر سیستم رودخانهای در ارتباط و تحت تأثیر فرایندهای حاکم بر آن، از جمله شرایط اقلیمی، هیدرولوژیکی، هیدرولیکی، وضعیت فرسایش، و رسوب گذاری و نیز خصوصیات زمینشناسی و توپوگرافی محیط رودخانهای و حوزة بالادست آن، است. شناخت ویژگی ها و آثار متقابل فرم و فرایندهای حاکم در سیستمهای رودخانهای، که به شناخت رفتار رودخانه‌ها در محدوده های زمانی و مکانی منجر میشود، اهمیت ویژهای در توسعة مدلهای مفهومی در ارتباط با محیطهای رودخانهای دارد.در این تحقیق سعی شد مورفولوژی حاصل از فرایندهای حاکم بر رودخانة فیروزه - شاهجوب در خراسان شمالی ارزیابی شود و رابطة بین خصوصیات هندسی و عوامل مؤثر بر آن ها استخراج گردد. بدین منظور، مدل هیدرولیکی hec-ras (از طریق الحاقیة hec-geo ras)، پس از آنالیز حساسیت و واسنجی، جهت شبیهسازی عوامل و فرایندهای حاکم اجرا گردید و روابط حاکم بر پارامترهای مختلف هندسی و عوامل مؤثر بر این پارامترها در 37 بازة تفکیک شده در این رودخانه استخراج و تجزیه و تحلیل شد. بر اساس نتایج به دست آمده، با درنظرگرفتن مقادیر خطای استاندارد، سطح معنیداری، و ضریب تعیین، از بین مدلهای مختلف خطی ساده، درجه 2، درجه 3، و نمایی، مدلهایِ نماییْ مناسبترین روابط حاکم بر خصوصیات هندسی و عوامل مربوط به فرایندهای مؤثر بر رودخانة مورد نظر هستند.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- محبوبه حاجی بیگلو — دانش آموختة کارشناسی ارشد آبخیزداری دانشکدة منابع طبیعی یزد
- محمدتقی دستورانی — دانشیار دانشکدة منابع طبیعی و محیط زیست دانشگاه فردوسی مشهد
- عباسعلی قزل سوفلو — استادیار گروه عمران دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد
- محمد رضا اختصاصی — دانشیار دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه یزد