پایش بیابان زایی دشت گرمسار با تأکید بر دو معیار آب و کشاورزی
چکیده
پایش در مدیریت جامع به معنای جمع آوری و ذخیرة نظاممند آمار و اطلاعات از فعالیتها و استراتژیهایی است که امکان ارزیابی و گزارش از شرایط کلی محدودة مورد نظر را فراهم مینماید. برای پایش بیابان زایی در دشت گرمسار از مدل imdpa استفاده شد. با اطلاع از شرایط منطقه، دو معیار آب و کشاورزی معیارهای اصلی در بیابان زایی در نظر گرفته شد. طبق مدل برای معیار آب سه شاخص ـ هدایت الکتریکی، میزان جذب سدیم، و افت سطح آب زیرزمینی ـ و برای معیار کشاورزی چهار شاخص ـ الگوی کشت، عملکرد با توجه به تناسب اراضی ، سیستم آبیاری و شدت کاربرد نامناسب ماشین آلات، و کود و سموم شیمیایی ـ در نظر گرفته شد. نتایج به دست آمده نشان داد معیار کشاورزی در سال 1381 با متوسط وزنی 17/2 و در سال 1390 با متوسط وزنی27/2 معیار غالب بیابان زایی در منطقة مورد مطالعه است. از بین شاخص های مورد مطالعه، شاخص سیستم آبیاری در هر دو دوره بیشترین وزن و تأثیر را در بیابان زایی داشت. همچنین، بر اساس ارزیابیها و بررسیهای انجام شده، متوسط وزنی ارزش کمّی شدت وضعیت فعلی بیابانزایی برای کل منطقه برای سال های 1381 و 1390 به ترتیب 931 و 10/2 تعیین شد که نشان دهندة افزایش روند بیابان زایی است. از طرفی، با توجه به اینکه معیار کشاورزی جزو عوامل انسانی است، با مدیریت اصولی می توان از گسترش بیابان زایی در منطقه جلوگیری کرد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- علی اذره — دانشجوی دکتری بیابان زدایی، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه تهران
- غلامرضا زهتابیان — استاد دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه تهران
- علی اکبر نظری سامانی — دانشیار دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه تهران
- حسن خسروی — استادیار دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه تهران