آموزش همگانی هنر: مطالعۀ جامعه‏شناختی آموزش غیرحرفه ای هنر در میان هنرجویان مراکز آموزشی شهر تهران در سال 1391

محمدرضا مریدی، مریم تقی زادگان

چکیده

آموزش همگانی هنر، به عنوان بخشی از برنامۀ اوقات فراغت، به همت سازمان‏ها و نهادهای فرهنگی دولتی و خصوصی اجرا می‏شود. یادگیری تفننی و فراغتی هنر نه تنها موجب افزایش مهارت‏های هنری و آشنایی با سبک‏های هنری می‏شود، بلکه با به اشتراک گذاشتن تجربه‏های هنری موجب افزایش مهارت در کار گروهی، افزایش مشارکت فرهنگی، و در نهایت افزایش اعتماد به نفس خواهد شد. بنابراین، پرداختن به آموزش همگانی هنر بخش مهمی از برنامه‏ریزی فرهنگی و اجتماعی است. در این مقاله، برای شناخت ابعاد مفهومی آموزش همگانی و غیرحرفه ای هنر، چهار نوع آموزش تخصصی، حرفه‏ای، عمومی، و همگانی از یکدیگر تفکیک شده اند و بر ضرورت توسعۀ آموزش همگانی، نه تنها به عنوان یک برنامۀ فرهنگی، بلکه به عنوان زیرساخت‏های آموزش تخصصی و حرفه‏ای هنر، تأکید شده است. هدف این مقاله، تحلیل جامعه‏شناسانۀ وضعیت آموزش همگانی هنر است تا به این پرسش ها پاسخ داده شود: پتانسیل‏ اجتماعی توسعۀ آموزش هنر در میان چه قشرهایی از جامعه بیشتر است؟ گسترش آموزش هنر در میان کدام قشر اجتماعی به برنامه‏ریزی بیشتر نیاز دارد؟ متعاقباً به این پرسش ها نیز در مطالعۀ میدانی پرداخته خواهد شد: هنرجویان کلاس‏های آموزشی در مراکز فرهنگی شهر تهران چه ویژگی‏های فرهنگی و اجتماعی ای دارند؟ آموزش هنر را در چه حوزة فرهنگی، برای فراغت خود انتخاب کرده‏اند؟ چه نگرشی به گونه‏های مختلف هنری دارند و عوامل تأثیرگذار بر این نگرش کدام اند؟ پاسخ به این پرسش‏ها، می‏تواند از یک‏سو متقاضیان آموزش غیرحرفه ای و حرفه‏ای هنر را ارزیابی کند و از سوی دیگر زمینه را برای برنامه‏ریزی فرهنگی در ارتقای کلاس‏های آموزش فراغتی هنر فراهم سازد. برای پاسخ به پرسش‏های تحقیق، با روش پیمایشی با 200 نفر از هنرجویان کلاس‏های آموزش نقاشی در مراکز آموزشی شهر تهران مصاحبه شد. یافته‏های این تحقیق نشان داد که هنرجویان مراکز آموزشی طیف وسیعی از اقشار مختلف جامعه و گروه‏های سنی مختلف با تحصیلات و سطح طبقاتی متفاوت اند؛ البته این دسترسی در طبقات پایین بسیار محدودتر و در طبقات متوسط و متوسط رو به بالا بیشتر است.