نقد و تحلیل نسخه خطی منشآت محمد شاه بهمنی
چکیده
منشاتنویسی یا نامه نگاری که در قدیم به آن ترسّل نیز می گفته اند از لوازم مهم در امور دیوانی(دولتی) حاکمان و فرمانروایان بزرگ و محلّی به شمار میرفته و به عنوان یکی از فنون نویسندگی در گستره ی فرهنگ و ادب فارسی، جایگاه ویژه ای داشته و سابقه ی دیرینه ای دارد. با نفوذ زبان و ادبیّات فارسی در شبه قاره و حمایت بیدریغ پادشاهان هند از نویسندگان وشاعران فارسیزبان، آثار فراوانی به زبان فارسی در آن سرزمین تحریر شد؛ از جمله منشآتنویسی فارسی به گونه ای چشمگیر مورد توجّه ادیبان و منشیان قرار گرفت. سبک این آثار بیشتر مصنوع، همراه با سجع، آراسته به صنایع لفظی و معنوی، استفاده از اشعار فارسی و عربی در ضمن نثر، می باشد. اثر حاضر از مولّفی گمنام در قرن یازدهم است و تنها نسخهی آن به شمارهی 16170 در کتابخانهی مجلس شورای اسلامی نگهداری میشود که نگارنده تلاش نموده این اثر را با روش قیاسی تصحیح نماید. بعد از بررسیها مشخّص گردید که این اثر نیز دارای خصوصیّاتی همچون دیگر آثار منشیانه میباشد از جمله: دارای 129 آیهی قرآنی، 319 بیت فارسی،173 بیت عربی است و نیز بسامد بالای آرایههای: تشبیه، سجع، کنایه، جناس، استعاره، تضاد و مراعاتنظیر در این اثر درخور توجّه است. همچنین تنیدگی نوشتههای متن با آیات، اشعار و امثال از دیگر محاسن این اثر میباشد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- علی پشت دار — استادیارگروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور، مرکز تهران
- افسانه عظیمی — کارشناس ارشد زبان وادبیات فارسی دانشگاه پیام نور، مرکز تهران