ارزیابی پایداریِ گردشگری در اماکن تاریخی ـ فرهنگی با استفاده از مدل جاپای بومشناختی (مطالعة موردی: خانة کرد، شهر سنندج)
چکیده
در دو دهة اخیر، با ظهور پارادایم توسعة پایدار در صنعت گردشگری، در عرصههای علمی و اجرایی و در سطح ملی و بینالمللی نگرانیهای فزایندهای در خصوص تأثیرات نامطلوب و مخرب گردشگری انبوه مطرح شد. بنابراین، مطالعات و اقدامات تجربی زیادی برای عملیاتی کردن مفهوم توسعة پایدار و مدلهای ارزیابی آن صورت پذیرفته است. اما به رغم همة این اقدامات، نتایج حاصل از پیشرفت بهسوی پایداری مطلوب نبوده است. از طرف دیگر، مطالعات نخستین در کشور نیز حاکی از وجود چالشهای عمده در جهت دستیابی به پایداری توسعة گردشگری بهویژه در اماکن تاریخی ـ فرهنگی است. بنابراین، در این پژوهش سعی شده با روشی توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانهای ـ اسنادی و مطالعات میدانی، پایداری گردشگری در ((خانة کرد)) شهر سنندج بهمنزلة یکی از اماکن تاریخی ـ فرهنگی ارزیابی شود. به این منظور، علاوه بر گردآوری دادهها و اطلاعات مورد نیاز اولیه در مورد این مکان تاریخی ـ فرهنگی، پرسشنامهای نیز در میان گردشگران مراجعهکننده به این مکان (در سال 1391) توزیع شد تا خود میزان تولید زباله و استفاده از سوختهای مختلف برای حمل و نقل را بیان کنند. با توجه به اینکه تعداد گردشگران خانة کرد بهطور متوسط سالیانه 11034 نفر است، بنابراین حجم نمونة آماری با استفاده از فرمول کوکران 371 نفر برآورد شد. بهمنظور ارزیابی سطح پایداری نیز از مدل جاپای بومشناختی استفاده شده است. این مدل میتواند میزان پایداری را بهصورت کمّی و در قالب میزان زمینی که تأمین کنندة نیازهای گردشگران به این مکان است مشخص کند. یافتههای پژوهش نشان داد که میزان جاپای بومشناختی گردشگری برای خانة کرد در سال 1391 برابر با 39/1783 هکتار جهانی بوده است. با توجه به مساحت 6/3850 هکتاری این عمارت، میتوان گفت این مکان توانایی جبران فشارهای زیستمحیطی گردشگری را ندارد و برای جبران این تأثیرات به فضاهای پشتیبان نیازمند است. در میان بخشهای مختلف جاپا نیز، مصرف سوخت برای حمل ونقل بیشترین میزان را به خود اختصاص داده است.