ارزیابی توان تولید و تحمل به کم آبی در ژنوتیپ های گندم با استفاده از شاخص های تحمل به خشکی
چکیده
به منظور ارزیابی تحمل به خشکی در ژنوتیپهای گندم دیم، آزمایشی با 34 ژنوتیپ گندم در دو شرایط دیم (تنش خشکی) و آبیاری (بدون تنش) در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 92-1391 انجام شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که تنش خشکی باعث کاهش معنیدار ارتفاع بوته، وزن بوته، طول و وزن پدانکل، تعداد دانه در سنبله، وزن دانه در سنبله، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، میزان کلروفیل، طول، عرض و سطح برگ پرچم و روز تا رسیدگی شد، اما بر تعداد دانه در سنبله، شاخص برداشت و روز تا خوشهدهی تاثیر معنیداری نداشت. ژنوتیپهای شماره 7، 11 و 13 به ترتیب با میانگین عملکرد 4/29، 4/29 و 4/26 تن در هکتار، بالاترین عملکرد دانه را تحت شرایط تنش خشکی به خود اختصاص دادند، در حالی که تحت شرایط آبیاری، بیشترین عملکرد دانه مربوط به ژنوتیپهای 13، 22 و 7 به ترتیب به میزان 7/440، 5/960 و 5/780 تن در هکتار بود. برای شناسایی ژنوتیپهای متحمل به خشکی، از شاخصهای تحمل (tol)، حساسیت به تنش (ssi)، میانگین بهرهوری (mp)، میانگین هندسی بهرهوری (gmp)، میانگین هارمونیک (hmp)، شاخص تحمل به تنش (sti) و شاخص پایداری عملکرد (ysi) استفاده شد. با توجه به اینکه شاخصهای mp،gmp ،hmp و sti همبستگی بالایی با عملکرد دانه تحت هر دو شرایط تنش و بدون تنش داشتند، به عنوان شاخصهای مناسب جهت دستیابی به ارقام پرمحصول در هر دو شرایط محیطی معرفی میشوند. تجزیه خوشهای به روش کمترین واریانس ward بر پایه شاخصهای تحمل به خشکی و عملکرد دانه در هر دو شرایط محیطی، ژنوتیپهای مورد بررسی را در پنج گروه قرار داد. تجزیه به مولفههای اصلی با استفاده از شاخصهای مقاومت به خشکی و عملکرد دانه در دو شرایط تنش و بدون تنش خشکی نیز ژنوتیپهای شماره 3، 7، 11 و 14 را به عنوان ژنوتیپهای متحمل به تنش خشکی و ژنوتیپهای شماره 4، 8، 30 و 32 را به عنوان ژنوتیپهای حساس به تنش خشکی معرفی کرد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- مرتضی کامرانی — استادیار گروه تکنولوژی تولیدات گیاهی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی مغان، دانشگاه محقق اردبیلی
- عباس فرضی — دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل
- اصغر عبادی — استادیار گروه تکنولوژی تولیدات گیاهی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی مغان، دانشگاه محقق اردبیلی