بررسی اثرات پخش سیلاب بر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک عرصه پخش سیلاب جاجرم خراسان
چکیده
رسوب گذاری مواد معلق سیلاب ها بر روی اراضی سنگلاخی و درشت دانه مناطق گرم و خشک، باعث تغییراتی در بافت، ساختمان، افزایش عمق و حاصل خیزی آن ها می شود. به منظور بررسی اثر پخش سیلاب بر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک، عرصه پخش سیلاب جاجرم در استان خراسان انتخاب شد. این عرصه در مخروط افکن های با شیب عمومی 0.75% تا یک در صد قرار گرفته، متوسط بارندگی سالانه آن 146.3 میلی متر برآورد شده است و اقلیم آن خشک تا فرا خشک است. در سال های 1374 تا 1378 قبل از سیلاب گیری عرصه، در سه نوار اولیه شبکه، هفت پروفیل حفر شد. از افقهای قابل تشخیصa ، c و عمق صفر تا سی سانتی متری (حدود ضخامت لایه شخم در زراعت های سیلابی) نمونه برداری شد. کمیت عوامل موثر در خصوصیات خاک در آزمایشگاه تعیین شد. پس از سه نوبت سیل گیری، نمونه برداری مجدد از همان مکان ها انجام و آزمایش ها تکرار شد. داده های حاصل از آزمایش ها در هر یک از افق ها و نوارهای پخش، برای مقایسه عوامل مختلف، قبل و بعد از پخش سیلاب بر اساس آزمون t و مقایسه تاثیر کلی سیلاب به صورت اسپلیت بلوک با سه تکرار تحلیل شد. تجزیه واریانس نمونهها نشان داد که پخش سیلاب بر روی نسبت شن، رس، مقدار مواد آلی، بیکربنات در سطح (5%› p) و کلسیم، منیزیم، کلر، سدیم، نسبت جذب سدیم و هدایتالکتریکی در سطح (1%› p) مؤثر و بین نمونه های قبل و بعد از پخش سیلاب اختلاف معنی داری وجود داشت. مقایسه میانگین کمیت عوامل شوری خاک، کلسیم و منیزیم در افق های a و c و لایه شخم، در قبل و بعد از پخش سیلاب تنها، در لایه شخم اختلاف معنی دار را نشان داد. نسبت شن به رس و شن به سیلت در افق a کاهشی را نسبت به افق c و لایه شخم نشان داد. ضمن آنکه پخش سیلاب در دیگر ویژگی های خاک موثر نبود. نتایج این تحقیق مربوط به سه نوبت سیل گیری در عرصه است. باتوجه به نتایج حاصل از این بررسی و افزایش برخی از املاح به خاک در اثر پخش سیلاب، لزوم تحقیقات و بررسی های بیشتر را طلب می کند.