بررسی کارآیی رویکردهای کمینگی و بهینگی در تبیین مطابقة فعل و فاعل در زبان فارسی
چکیده
در مقالة حاضر به بررسی دستگاه مطابقة فعل لازم و فاعل در زبان فارسی میپردازیم. دادههای این پژوهش را از برخی مقالات و منابع مکتوب و متون زبان گفتاری گردآوری کرده ایم. چارچوب این پژوهش دو نظریة بهینگی و کمینگی است که هر دو در چارچوب مکتب زایشی مطرح شدهاند. در این تحقیق درصددیم موارد استثنای مطابقه در دستور سنتی زبان فارسی را بر اساس رویکرد کمینگی که نحو محور است و نظریة بهینگی که محدودیت بنیاد است نشان دهیم. دلیل انتخاب این دو نظریه این است که مشخص کنیم کدام یک موارد استثنای مطابقه را بهتر بیان میکنند. مطابقه در دستور کمینگی، رابطة بین جستجوگر و هدف بر پایة ارزشگذاری مشخصهها است. مشخصهها به دو گونة ذاتی و بافتی هستند و مشخصههای بافتی در بافتهای مختلف، ارزش متفاوت دارند. در نظریة بهینگی تعامل محدودیتها بر انتخاب گزینة بهینة مطابقه تأثیر میگذارد. همة موارد استثنای مطابقه در نظریة کمینگی بر اساس رابطة بین جستجوگر و هدف بیان میشوند؛ در کاربرد محترمانه، با حضور مشخصة [+hon] شمار جمع محسوب میشود و در فعلهای بینهاد، جستجوگر (هستة زمان) با ضمیر بی آوای pro (هدف) مطابقه میکند. در نظریة بهینگی، گزینة بهینة مطابقه با پیروی از سلسله مراتب نشانداری جانداری تعیین میشود. با بررسی دادههای تحقیق به این نتیجه رسیدیم که نظریة کمینگی در تبیین موارد مطابقة فعل با فاعل کارآمدتر از نظریة بهینگی است و می تواند مطابقة افعال بینهاد را نیز تبیین کند.