استعاره های جهتی در قرآن با رویکرد شناختی
چکیده
مقاله حاضر به این پرسش اصلی می پردازد که بیان استعاری قرآن تا چه میزان مبتنی بر به کارگیریِ الفاظ جهتی در معنیِ استعاری است. تحلیل های مقاله، مبتنی بر طبقه استعاره های مفهومیِ جهتی در نظریه معاصر استعاره است. از آنجا که تجربه و درک مفاهیم مکان و جهت به لحاظ شناختی از جایگاهی بنیادی برخورداراند، این پرسش مطرح شد که این مفاهیم چگونه در قرآن برای دریافت مفاهیم پیچیده تر به کار رفته اند. برای پاسخگویی به این پرسش، نرم افزار «نور» با کلید واژه های «فوق، تحت، وراء، خلف، امام، یمین، شمال» جستجو گردید؛ و آیاتی که در آن ها این مفاهیم جهتی در ساخت استعاره به کار رفته بود، در کل قرآن مشخص شد. با این شیوه 60 شاهد به دست آمد که در آن ها جهت ها به عنوان حوزه های شناختی مبداء در بیان استعاریِ قرآن به کار رفته اند تا مفاهیم انتزاعی و پیچیده ای چون «منزلت، برتری، زمان، خیر و برکت» و جز آن توصیف و قابل درک شوند. تحلیل داده های مقاله حاضر شیوه های کاربرد منحصر به فردی از واژه های جهت نما را در نقش استعاری در قرآن می نمایاند که می تواند به مثابه یکی از ویژگی های معناشناختی قرآن معرفی گردد. انجام این پژوهش زمینه انجام پژوهش های آتی را فراهم آورد که از آن میان می توان به بررسیِ شیوه های بازنماییِ زمان از منظر معنی شناسیِ شناختی در قرآن کریم اشاره کرد.