بررسی تطبیقی فضای موسیقایی قصیدة سعدی شیرازی و شمس الدین کوفی در رثای بغداد

حسن سرباز، داوود گرگیج زرین پور

چکیده

موسیقی یکی از عوامل مؤثر در شعر و ادبیات جهانی است؛ به ویژه اگر اثر شاعر از روی صدق باطن و انسان دوستی سروده شده باشد و دور از تکلف و تصنع و در عین حال سرشار از انواع مختلف افزاینده های موسیقایی باشد. سعدی شیرازی و شمس الدین کوفی با برگزیدن دو بحر طویل و کامل که بهترین قالب ها برای بیان احساسات قلبی انسان هستند و با به کار بردن انواع مختلف صنایع بدیعی از قبیل جناس، مراعات النظیر، تضاد و... و همچنین الفاظ و هجاهای آهنگین و متناسب با معنا و فضای موسیقایی قصیده، به آهنگین تر شدن قصاید خود بیش از پیش کمک کرده اند. فضای موسیقایی این دو قصیده بیانگر خفقان روز افزون و فضای سنگین دوران حمله مغول است. در این دو قصیده فضایی سراسر اضطراب، اندوه، سوز درونی، شدت و خشونت، موج می زند و این نکات را می توان در آهنگ تک تک حروف قصاید او دید. در کنار این محاسن، عرب نبودن شیخ شیراز و انحطاط حاکم بر جامعة عربی پس از حمله مغول، باعث بروز اشکالاتی مانند عیب اجازه و اصراف در موسیقی قصاید این دو شاعر گرانسنگ شده است. در این پژوهش تلاش شده است که با روش کتابخانه ای و استفاده از شیوة تحلیل ساختار، فضای موسیقایی در دو قصیدة سعدی شیرازی و شمس الدین کوفی مورد بررسی قرار گیرد.