مقاله

نقد و بررسی ادلّة توحید افعالی در اندیشة فخر رازی

دانلود متن کاملرایگان، با حساب کاربری؛ ثبت نام با گوگل چند ثانیه است

چکیده

در میان اندیشمندان اشعری، فخر رازی صراحتاً از واژة توحید افعالی بهره برده و تلاش کرده تا با اقامة دلایل متعدّد عقلی و نقلی، این مسئله را برهانی نماید. مقالة حاضر، ضمن بررسی تقریرهای مختلف فخر رازی از توحید افعالی، دلایل عقلی وی را در چهار دسته ـ دلایل وجودی؛ دلایل توحیدی؛ دلایل تفویض ستیزانه؛ دلایل جبرگرایانه ـ مورد ارزیابی قرار داده و به این نتیجه دست یافته است که هر چند توحید افعالی در اندیشة او یک بحث کاملاً برهانی است؛ اما همة دلایل او توان اثبات قرائتی درست از توحید افعالی را ندارد. برخی از این دلایل، توحید افعالی به معنای یگانگی خداوند در خالقیّت و فاعلیّت (نفی شریک در فاعلیّت) را اثبات می کند؛ برخی، توحید افعالی به معنای فاعلیّت بی واسطه یا باواسطة خداوند نسبت به همة افعال را اثبات می کند؛ برخی، هر دو معنای پیشین را اثبات می کند؛ برخی، تنها دلیلی بر نفی تفویض و عدم استقلال بنده در افعال است؛ برخی، قرائتی جبرگرایانه از توحید افعالی را اثبات می کند؛ و برخی نیز اشکالات و نواقصی دارد که از عهدة اثبات هیچ یک از قرائت­های توحید افعالی بر نمی­آید.

نویسندگان و وابستگی سازمانی
  1. علی رضا فارسی نژاد — استادیار گروه فلسفه و کلام، دانشگاه شیراز

اسناد مشابه

  • نقد و بررسی ادلّه توحید افعالی در اندیشه فخر رازی

    مقاله۲۰۱۳پژوهشنامه فلسفه دینعلی رضا فارسی نژاد

    در میان اندیشمندان اشعری، فخر رازی صراحتاً از واژة توحید افعالی بهره برده و تلاش کرده تا با اقامة دلایل متعدّد عقلی و نقلی، این مسئله‌را برهانی نماید. مقالة حاضر، ضمن بررسی تقریرهای مختلف فخر رازی از توحید افعالی، دلایل عقلی وی را در چهار دسته دلایل وجودی؛ دلایل توحیدی؛ دلایل تفو

  • تفاوت ماهوی انسان ها در اندیشه فخر رازی

    فخر رازی در آثار خود بر تباین ماهوی انسان ­ ها تصریح کرده است. نگارنده در آثار فخر رازی تعریف مشخصی از «ماهیت» نیافت، اما این نکته در آثار او هست که ماهیت امری است که تغییر و تبدیلِ آن ممکن نیست. در نتیجه تصریح به تباین ماهوی انسان ­ ها، به این معنا خواهد بود که هر فرد از انسان م

  • نقد معناشناختی و وجودشناختی دیدگاه فخر رازی در صفات ذاتی خدا

    مقاله۲۰۲۳پژوهشنامه مذاهب اسلامیرضا نصرتی مومیوندی، محمد (جلال الدین) ملکی، حسن رمضانی

    بحث ذات و صفات الهی را می‌توان از ارزشمندترین مباحث رشته‌های عقلی و نقلی دانست. عرفان خدا انگیزه بیشتری برای وصال به آن کمال مطلق حاصل می‌کند، برعکس عبادت جاهلانه که تأثیر بسیار کمتری در پی خواهد داشت؛ اینجاست که ارزش بحث خداشناسی و شیوۀ اتصاف ذات به صفات روشن می‌شود. درواقع بحث

  • تحلیل پیشانگارههای معرفتی و غیرمعرفتی رفتار در اندیشه فخر رازی

    مقاله۲۰۱۹پژوهشنامه فلسفه دینهاشم قربانی، فرشته ابوالحسنی نیارکی

    در این جستار، تحلیل فخر رازی از فرآیند صدور رفتار (فعل) بررسی می‌شود. رازی رفتار انسان را نه به صورت تک‌عاملی، بلکه در بافتاری ترکیب‌یافته از مؤلفه‌های مختلف تحلیل می‌کند. بر پایه نظر رازی، رفتار برآیندی است از پیش‌انگاره‌هایی معرفتی و غیرمعرفتی؛ آگاهی مهم‌ترین ایده‌ای است که او

  • نقد قدرت سیاسی در اندیشه نجم‌الدین رازی و امام خمینی

    مقاله۲۰۲۵فصلنامه سیاست های متعالیهمحمد نصیری، محمد دهقانی زاده، رمضان رضایی

    در حالی‌که بعضی بر این باورند که عرفان، اجازۀ ورود به سیاست و تدبیر امر دنیا را به عارفان نمی‌دهد؛ اما قرائن تاریخی، شهادت دیگری دارند. بررسی ورود عارفان در حوزۀ کنش سیاسی، اعتبار ادعای مخالفان را متزلزل می‌کند. این پژوهش، با مطالعۀ نقد قدرت سیاسی در اندیشه و رفتار دو شخصیت عرفان

  • مراتب بندگی در اندیشه فخر رازی با تأکید بر تفسیر کبیر

    One of the most important aims of creation of human is to be servant of God which is noticed by wise people, scholars and interpreters of Quran theologians of Knowledge of manner. Fakhre Razi, interpreter and great theologian of Islam, believes that servitude has different level