آثار سوء تحریف در نسخه های خطی بر شناسایی آنها: مطالعه موردی آثار میرزا ابراهیم بدایع نگار
چکیده
هدف: تصرفهای صورت گرفته در نسخ خطی آثار میرزا ابراهیم بدایعنگار از مورخان دوره قاجار و آسیبهایی که این تصرفات بر شناسایی این آثار میگذارند، بررسی و تحلیل شده است. در پرتو این بررسی آثار منفی تحریف نسخههای خطی بر پژوهشهای بعدی نیز تشریح شده است. روش/ رویکرد پژوهش: این پژوهش برمبنای تحلیل متون انجام شده است. با بررسی نسخههای خطی مربوطه، موارد تحریف مشخص و سپس با مقایسه این موارد با متون دیگر، میزان و شکل تغییرات تحلیل شد. یافتهها: میرزا احمد منشی رازی نوه میرزا ابراهیم بدایعنگار تلاش کرد یکی از مهمترین آثار پدربزرگش را به نام خود قلمداد کند، بنابراین با دستبردن در نسخه تغییراتی را در آن ایجاد کرد. این تغییرات که با عنوان تحریف یا تصریف شناخته میشوند، از سویی موجب شدند نسخه در فهرستها درست معرفی نشود و از سوی دیگر محتوای آن نیز دچار آسیب شود. این تصرفات در سه بُعد بررسی شدهاند: نخست تحریف در نام نویسنده و سپس تحریف در نام افراد مرتبط و در نهایت تصرف در محتوای کتاب. نتیجهگیری: تحقیق و تدقیق در نسخههای خطی به لحاظ سیاق نگارش و کتابت میتواند در شناسایی علمیتر این نسخهها مؤثر باشد. نسخههای بسیاری وجود دارند که سهواً یا عمداً دچار تحریف و تصریف شده اند و یکی از وظایف نسخهشناسان شناسایی و اصلاح آنهاست تا بتوان درحد امکان به نوشته مؤلف نزدیک شد.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- سوسن اصیلی — دکتری تاریخ کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران