تبیین جنبههای نوآورانه و خلاقیت تصویری در شهنامۀ قاسمی

سیدعبدالمجید شریف زاده، محمدعلی رجبی، حبیب الله آیت اللهی

چکیده

با ظهور دولت صفوی، که استقلال ایران همراه با تفکر شیعی اساس نظام حکومت قرار گرفت، شاهنامه نویسی نیز با هدف بیان دلاوری ها و لیاقت پادشاهان صفوی و ذکر حقانیت تفکر شیعی مجدداً مطرح شد. از این آثار می توان شهنامۀ ماضی اثر قاسمی گنابادی را نام برد. مقالۀ حاضر به بررسی نسخه ای از شهنامۀ ماضی می پردازد که به صورتی خاص در کنار منظومۀ حماسی دیگری با عنوان ظفرنامه (تمرنامه) اثر هاتفی هم نشین شده است. هدف این پژوهش بررسی ویژگی های صفحه آرایی و ترکیب بندی و انگیزه های تولید این نسخۀ بدیع است. این مقاله به روش توصیفی ـ تحلیلی نوشته شده و اطلاعات آن به روش کتابخانه ای جمع آوری شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که در نحوۀ نگارش متن و کتابت اشعار در جدول های عمودی و در حاشیۀ صفحات گونه ای صفحه آرایی جدید در کتاب آرایی ارائه شده و ویژگی های شخصیتی تیمور و شاه اسماعیل اول، به عنوان صاحبان قدرت، در ترکیب بندی خاص نمایش داده شده است. همچنین، انگیزۀ آفرینندۀ اثر برای القای جانشینی صفویان به جای تیموریان با نمایش اسماعیل اول در کنار تیمور عامدانه صورت گرفته است و در القای برتری و بزرگی این دو در ترکیب بندی ها تأکید شده است.