آزادی و دینداری از دیدگاه میشل فوکو، با تأکید بر نوشته های او دربارۀ انقلاب اسلامی ایران
چکیده
یکی از مهمترین سؤالاتی که ذهن پژوهشگران فوکو را درگیر کرده، این است که آیا نظریات او درباره قدرت موقعیتی برای اعمال آزادی و شورش فراهم میکند. همچنین در پی این سؤال یکی از معماهای پیش روی پژوهشگران این بوده است که مواضع او درباره انقلاب ایران چگونه با مواضعی که درباره آزادی و قدرت داشته است، سازگاری مییابد. در این مقاله به بررسی نقش آزادی و سوژگی در آثار فوکو با تأکید بر انقلاب ایران خواهیم پرداخت. از نظر وی در موقعیتی که قدرت در همه جا نفوذ یافته است، یک امکان مهم برای اِعمال فاعلیت (سوژگی) «تمرینهای معنوی» است – یعنی یک مجموعه از فعالیتها که در جهت خودسازی انجام میگیرد. انقلاب ایران یک نمونه از این نوع سوژگی را به نمایش میگذاشت، زیرا بسیاری از انقلابیون همزمان به خودسازی درونی و ایجاد تحول بیرونی میپرداختند. فوکو باور داشت که تشیع انقلابی به دلیل وجود رویکردهای باطنی امکان اِعمال آزادی را فراهم میکند. البته چنین ترکیبی از آنجا که در مقولههای ذهنی غربی نمیگنجید، برای ایشان قابل هضم نبود.
نویسندگان و وابستگی سازمانی
- فاطمه توفیقی — دکتری دین و ادبیات دانشگاه ادیان و مذاهب قم