تحولات اصلاحی در جهان اسلام: مقایسه دوران جدید اسلامی و مسیحیت قرن شانزدهم
چکیده
نهضت اصلاح دینی در قرن شانزدهم (رفرماسیون) به رغم همه تشابهات و همسانی ها، تفاوت های جدی و اساسی با نهضت های اصلاحی معاصر در جهان اسلام دارد که البته در یک نگاه مقایسه ای این نقاط افتراق، گاه نقطه قوت یک جریان محسوب می شوند و گاه نقطه ضعف آن. از مهم ترین وجوه افتراق میتوان به موارد زیر اشاره کرد: وجود پشتوانه های فلسفی و الاهیاتی قوی در نهضت اصلاح دینی و فقدان یا ضعف آن در جهان اسلام؛ بهرهمندی جهان اسلام از نگرشی الاهیاتی که از برخی نقاط ضعف در الاهیات مسیحی مصون بود؛ بها دادن به تفکر تجربی در مغرب زمین و بیتوجهی به آن در جهان اسلام؛ تفاوت اساسی در جهانبینی و انسانشناسی در جهان اسلام و غرب؛ فراگیری اصلاحات دینی و تودهای شدن آن در غرب بر خلاف جهان اسلام؛ توجه به ابعاد اجتماعی و مؤلفه های مربوط به آن مانند قانون، مشروطیت، آزادی، تفکیک قوا، عدالت، و توجه به دنیا به عنوان مقدمهای برای آخرت در جهان اسلام، در برابر آخرت گرایی صرفِ پروتستانی؛ وجود کانون های قدرت مدنی و اجتماعی در مغربزمین، به عنوان عاملی مؤثر در مهار حکومت های اقتدارگرا. در این مقاله این وجوه افتراق را می کاویم.