تراکم، پراکنش فضایی و نمونه برداری دنباله ایِ شته های خوشه ی گندم در منطقهی گرگان
چکیده
به منظور بررسی تراکم و پراکنش فضایی جمعیت دو شتهیsitobion avenae (f.) و schizaphis graminum (rondani) روی خوشههای گندم (triticum aestivum l.) و نیز طراحی یک برنامهی نمونهبرداری دنباله‌ای با دقت ثابت برای آنها، طی دو فصل زراعی 1385 و 1386 از پنج مزرعهی گندم پاییزه در اطراف گرگان، نمونهبرداری هفتگی به عمل آمد. با استفاده از شاخصها و مدلهای مختلف، پراکنش فضایی مراحل مختلف نشوونمایی شتهها برآورد شد و به کمک مدل گرین، تعداد نمونهی لازم و معادلات خطوط تصمیمگیری برای برآورد میانگین جمعیت آنها محاسبه گردید. این دو شته از اواسط فروردین روی خوشههای گندم ظاهر شدند و تا اوایل خرداد به فعالیت خود ادامه دادند. بیشترین میانگین جمعیت آنها 86/2±01/16 عدد شته در خوشه و در نیمهی دوم اردیبهشت شمارش شد. بر اساس مقادیر ضرایب تبیین و f ، مدل تیلور برای برآورد پراکنش فضایی شتهها از مدل ایوائو مناسبتر بود و مقدار ضریب b از 034/1 برای مادههای بالدار تا 545/1 برای مادههای بدون بال نوسان داشت. سایر شاخصهای پراکنش و مدلهای توزیع فضایی نیز حاکی از تجمعی بودن پراکنش جمعیت شتهها روی خوشهها و برازش آن با توزیع دوجملهای منفی در بسیاری از مقاطع فصل زراعی بود. شتههای بالغ بالدار در مقایسه با سایر مراحل نشوونمایی، برای نشان دادن پراکنش تصادفی تمایل بیشتری داشتند، به طوری که پراکنش جمعیت آنها در 7/63 درصد از تاریخهای نمونهبرداری با توزیع پویسون برازش یافت. از نظر هزینه (تعداد نمونهها)، کارایی نمونهبرداری دنباله‌ای طراحی شده جهت برآورد میانگین جمعیت شتهها با دقت 25/0، در حد قابل قبولی قرار داشت. تعداد نمونهی لازم جهت برآورد تراکم جمعیت، تابعی از میانگین جمعیت شتهها در خوشه بود و از 25 عدد خوشه در میانگین 01/16 عدد شته در خوشه تا 268 عدد خوشه در میانگین 168/0 عدد شته در خوشه متغیر بود. اطلاعات ارایه شده در این پژوهش میتواند در مدیریت جمعیت شتههای خوشهی گندم در منطقهی گرگان مورد استفاده قرار گیرد.