الگوهای پراکنش و تنوع جنس onosma در ایران با تاکید بر حفاظت، بومزادی و الگوهای پراکنش در جنوب غرب آسیا
چکیده
ارزیابی ژئوبوتانیکی آرایه های غنی و دارای درصد بومزادی (اندمیسم) بالا نقش مهمی در اجرای برنامه های حفاظت از تنوع گیاهی ایفا می نماید. جنسonosma با تمرکز اصلی در جنوب غرب آسیا دارای غنای گونه ای و بومزادی بالایی در ایران می باشد. به واسطه خطرات تهدید کننده زیستگاهها و نیز عدم اطلاعات کافی پیرامون وضعیت حفاظتی این جنس، الگوی پراکنش در مناطق مختلف جغرافیایی، زمین شناختی و زیست اقلیمی ایران براساس مطالعات میدانی و بازبینی نمونه های هرباریومی با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (gis) مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج این مطالعه نشان می دهد که کوه های قفقاز، فلات آناتولی و هندوکش در آسیای میانه به همراه زاگرس (مطابق با ناحیه بومزادی ایرانو- تورانی) مناطق مهم تنوع گونه ای این جنس را در جنوب غرب آسیا تشکیل می دهند. پراکنش غالب گونه های بخش protonosma در بستر آتشفشانی-رسوبی و رسوبی، podonosma در تشکیلات رسوبی و بخش onosma به ترتیب در تشکیلات رسوبی، آتشفشانی-رسوبی، آذرین، دگرگونی و افیولیتی می باشد. هشتاد و یک و هشتاد صدم درصد گونه ها، ایرانو- تورانی و 20/19 درصد در دو یا چند منطقه جغرافیای گیاهی پراکنش دارند. دامنه های غربی زاگرس مرکزی و دامنه های جنوبی البرز مرکزی در بالاترین الویت حفاظت رویشگاهی این جنس قرار میگیرند. گونههای نادر این جنس غالبا تک جمعیتی می باشند که زیربخشهای haplotricha و heterotricha به ترتیب بیشترین درصد از آرایه‌های نادر را به خود اختصاص دادهاند. حدود 50 درصد گونه های این جنس در طبقات تهدید فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت قرار میگیرند. به علاوه، نتایج این مطالعه سایر مطالعات آرایه شناختی دال بر جدایی بخش podonosma را onosma تایید می کند.