ارزیابی برخی ویژگیهای مورفولوژیک و فیزیولوژیک ژنوتیپ های کلزا (brassica napus l.) و شلغم روغنی (b.campestris l.) و همبستگی آنها با عملکرد و اجزای عملکرد
چکیده
این مطالعه برای ارزیابی ویژگیهای مورفولوژیک و فیزیولوژیک ، عملکرد و اجزای عملکرد 8 ژنوتیپ از b. napqusl. و b. campestris l. و با هدف تعیین نقش نسبی هر یک از صفات اندازه گیری شده در عملکرد و نیز تعیین همبستگی صفات با یکدیگر و مشخص نمودن مهمترین صفت از نظر تاثیر مثبت و مستقیم بر عملکرد دانه در قالب یک طرح بلوک کامل تصادفی با 4 تکرار طراحی و در سال زراعی 1376-77 در دانشکده کشاورزی دانشگاه کشاورزی دانشگاه شیراز (طول جغرافیایی 52 درجه و 46 دقیقه شرق و عرض جغرافیای 29 درجه و 50 دقیقه شمالی و ارتفاع 1810 متر از سطح دریا) اجرا شد. در هر بار نمونه برداری از 8 نمونه گیری انجام شده به فاصله زمانی یک هفته، 5 گیاه از سطح زمین برداشت گردیده و از روی آنها ویژگیهای مورفولوژیک و فیزیولوژیک اندازه گیری شد. تعدادی از شاخصهای فیزیولوژیک مانند hi, cgr, nar, rgr, lai, lad, bmd, sla, slw, lwr, lar, stem cgr در مقایس درجه روز رشد و به دو روش کلاسیک و تابعی محاسبه شدند و در نهایت نتایج بدست آمده از روش تابعی انتخاب شدند. نتایج این آزمایش نشان داد که ژنوتپهای مورد مطالعه از نظر تعداد میانگره، ارتفاع شاخه دهی از زمین، تعداد دانه در غلافهای محور اصلی و فرعی، وزن خشک محور گل دهنده اصلی و فرعی سطح برگ یک گیاه با یکدیگر اختلاف معنی دار نشان دادند. در این مطالعه مشاهده شد که بین ژنوتیپها از نظر کل تعداد غلافها اختلاف معنی داری وجود ندارد ولی با بررسی جداگانه غلافهای محورهای اصلی و فرعی، تعداد غلاف محور اصلی اختلاف معنی داری را نشان نداد. تجزیه واریانس نشان داد که بین ژنوتیپها از نظر cgr و nar در نمونه گیریهای دوم و پنجم اختلاف معنی دار نشان دادند. ولی از نظر rgr در نمونه گیری پنجم اختلاف معنی داری مشاهده نشد. در این آزمایش بین ژنوتیپها از نظر rgr در نمونه گیری دوم اختلاف معنی داری مشاهده نشد. در این آزمایش بین ژنوتیپها از نظر وزن هزار دانه و طول غلافهای محور فرعی و درصد پروتئین و نیز عملکرد دانه اختلاف معنی دار نشان دادند. در بین ژنوتیپهای مورد استفاده مایداس (b. napus l.) بیشترین و کووا (b. campestris l.) کمترین عملکرد دانه را داشتند. نتایج بررسی همبستگی ها و تجزیه ضرایب مسیر نشان داد که از بین فاکتورهای مورد بررسی به ترتیب تعداد غلاف محورهای فرعی، تعداد غلاف محور اصلی، تعداد شاخه فرعی گل دهنده، سطح برگهای بوته و تعداد برگ ساقه اصلی بیشترین اثر مثبت را داشتند. نتایج بررسی همبستگی ها و آزمایش نشان داد که دوام سطح برگ بعد از گل دهی یا نمو غلافها، میزان rgr و cgr، زمان رسیدن به حداکثر سطح برگ و حفظ برگها بصورت فعال بعد از حداکثر سطح برگ و حفظ برگها بصورت فعال بعد از حداکثر سطح برگ و الگوی تجمع ماده خشک در گیاه و اندامهای آن و زمان لازم تا رسیدن می تواند به عنوان معیارهایی برای اصلاح ژنوتیپهای با عملکرد بالاتر مورد استفاده قرار گیرد.