نخبگان و تحول فرهنگ سیاسی در ایران(از نهضت تحریم تنباکو 1270 تا تغییر سلطنت 1304 ه.ش)
چکیده
تحول در فرهنگ سیاسی، به معنای تغییر نگرش نسبت به سیاست است و آنچه به نگرش افراد و توده ها به سیاست شکل می دهد ، مجموعه ای از باورها، ارزشها و معتقدات است. سیاست نیز فرایند اتخاذ تصمیم و اجرای آن درامور عمومی توسط اجزای نهادی است که حکومت خوانده می شود. بنابراین تحول در فرهنگ سیاسی به معنای تحول در نگرش افراد و توده ها نسبت به حکومت و اجزای آن است. آغاز فرایند ، دامنه ، میزان و دوره زمانی تحول تابع عوامل مختلفی است که اجزای اصلی محیط زندگی فردی و جمعی ، یعنی محیطهای فیزیکی، اجتماعی و روانشناسانه را دستخوش تغییر می کند. عوامل بین المللی وخارجی چون استعمار و انتشار ، انتقال و غلبه فرهنگی، عوامل داخلی چون، تغییرات نسلی، مهاجرت، تحرک اجتماعی، تغییر مناسبات تولیدی، تغییرات نهادی و عواملی چون انگیزشهای درونی و مواجهه با شرایط نوظهور و همچنین عملکرد کارگزاران یا نخبگان سیاسی، در زمره مهمترین عوامل تغییردهنده محیط زندگی فردی و جمعی هستند. شدت و اهمیت این عوامل از یک جامعه به جامعه دیگر متفاوت است . در دوران مورد بحث یعنی از نهضت تحریم تنباکو 1270 تا تغییر سلطنت از قاجاریه به پهلوی 1304 هجری شمسی، نخبگان ، مهمترین نقش را در تحول فرهنگ سیاسی در ایران ایفا کرده اند. عملکرد نخبگان سیاسی درایران ، بویژه نخبگان بر قدرت یا کاندیدا، درتغییر این محیطها، بویژه محیط روانشناسانه افراد و توده ها ، خواه عمدی و یا غیرعمدی ، تابع الگوی روابط درونی آنها، تنوع و ضرورتهای کارکردی رژیم سیاسی ایران و گفتمان سیاسی نخبگان بوده است. به عبارتی نوعی هم تغییری بین این عوامل و تغییرات در نگرش توده های ایران نسبت به حکومت در این دوره مشاهده می شود. انتشار مفاهیم سیاسی جدید، ارائه الگوهای بدیل نظام سیاسی و انتقاد از شرایط اجتماعی و سیاسی توسط نخبگان کاندیدا از طریق ساز و کار اطلاع رسانی خاص جامعه ایران ، مهمترین شیوه نخبگان در تغییر فرهنگ سیاسی ایران در این دوره بوده است