بررسی مسائل هیدروژئومورفولوژی با تاکید بر حرکات توده ای مواد دامنه ها در حوضه ابخیز رودخانه خیاوچای
چکیده
چکیده: مجموع بررسیها و مطالعات، با استفاده از اطلاعات نقشههای توپوگرافی رقومی شده به مقیاس50000 : 1 نقشه زمینشناسی، آمارهای هواشناسی و بهرهگیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی شامل نرمافزارهای arc/gis و arc/view بهره گرفته شده است. حوضهی آبریز رودخانهی خیاوچای با متوسط بارندگی 410 میلیمتر و با وسعت حدود 945/338 کیلومترمربع در غرب استان اردبیل واقع شده است. این حوضه یکی از زیرحوضه های رودخانه قرهسو است که با جمعآوری کلیه آبهای سطحی ناشی از بارندگی و همچنین چشمه سارهای موجود در منطقه ، با جهتی شمالی ، جنوبی پس از عبور از دشت مشگینشهر (غرب استان اردبیل) به رودخانهی قرهسو وارد شده و رودخانهی قرهسو نیز پس از دریافت شعبات دیگر به رودخانه ارس می پیوندد. حوضهی آبریزخیاوچای به علت ویژگیهای خاص لیتولوژیکی دارای سختی و حساسیت بالایی نسبت به فرسایش برخوردار است. نتایج بررسیهای هیدروژئومورفولوژیک در حوضهی آبریز خیاوچای و همچنین بررسی زمینشناسی، آب و هواشناسی، هیدرولوژی، خاک و پوششگیاهی و انجام بررسیهای میدانی در حوضه، نقش بارز آبهای جاری را در توسعه اشکال ژئومورفولوژی و فرآیندهای فرسایشی موجود در حوضه را نمایان میسازد و در این میان نقش انسان در توسعه اشکال ژئومورفولوژی از جمله لغزش، گالی و....دارای اهمیت است. به دلیل حاکمیت سیستمهای فرسایشی پریگلاسیر و رودخانهای، در دامنهشمالی این توده کوهستانی، وقوع حرکات دامنهای از نوع جریانات واریزهی سنگی و لغزشهای چرخشی، از عمدهترین پدیدههای مورفوژنیک و مخاطرات ژئومورفولوژیک حوضهی آبریز خیاوچای میباشد. ریزش جریانات واریزه سنگی بیشترین مساحت را اشغال میکند اما لغزشهای چرخشی از نظر میزان خسارتهای تحمیلی از درجه اهمیت بالایی برخوردار است. حرکات از نوع جریانات واریزههای سنگی بیشتر در نواحیای رخ میدهد که فرآیند هوازدگی مکانیکی دارای شدت بیشتری است و بر اثر نوسانهای دما در شبانه روز به لحاظ عمل متناوب ذوب و انجماد در دامنه مخروطهای آتشفشانی به وقوع می پیوندند