سیاست فرهنگی ایران در عصر رضاشاه (1320-1304 خ)
چکیده
به قدرت رسیدن رضاشاه معلول تعارضها و ناکامیهایی بود که اصلاح طلبان مشروطه خواه با آنها درگیر بودند. بخشی از این ناکامیها به سبب فرهنگ حاکم بر جامعه و رهبران و نخبگان ایرانی در آن سالها بود. این فرهنگ شامل سه وجه مهم فرهنگ ملی- بومی و فرهنگ دینی و فرهنگ غربی می شد. در حالی که همگرایی اضلاع این مثلث فرهنگی می توانست برخی از مشکلات و مخاطرات ایران آن سالها را گره بگشاید، درگیری و واگرایی این اضلاع موجب آشفتگی و تبدیل وضعیت مطلوب تعادل فرهنگی به بحران فرهنگی می شد. با بر تخت نشستن رضاشاه و آغاز اصلاحات او، برخی از نخبگان به او پیوستند تا روند نوسازی ایران را جهت و سرعت ببخشند. از آنجا که این اصلاحات متکی به الگوی توسعه اقتدارگرا و آمرانه بود حکومت به سمت دیکتاتوری سوق یافت و با بی توجهی به بخشی از آرمانهای آزادی خواهانه مشروطه خواهان و اجرای برخی از خواسته های نوگرایانه آنان موجب بروز شکاف در مواضع روشنفکران و اصلاح طلبان نسبت به حکومت شد. اما دخالت گسترده رضاشاه در سیاستگذاری های فرهنگی - به رغم آگاهی اندک وی از ماهیت فرهنگ - موجب شد که به تدریج این سیاستها دچار ناهمسازی و اصطکاک با بخش هایی از فرهنگ جامعه شود.