تحلیل اعتماد در کنش جمعی اقتصادی: بررسی موردی اعتماد در میان کنشگران برنامه نوسازی بافت های فرسوده اطراف حرم مطهر در شهر مشهد
چکیده
مساله نظری این رساله بررسی رابطه میان اعتماد، همکاری و کنش جمعی بوده است. این تحلیل نظری معطوف به بررسی و تحلیل یک مساله تجربی در شهر مشهد یعنی برنامه نوسازی شهری در اطراف حرم مطهر امام رضا علیه السلام (منطقه ثامن) بوده است. اعتماد، ویژگی رابطه اجتماعی است که همواره در آن از یک سو، برای اعتمادکننده خطر مورد سوء استفاده قرار گرفتن و برای کنشگر مورد اعتماد، اختیار و قدرت برای سوء استفاده وجود دارد. از میان انواع اعتماد، اعتماد عقلانی مبتنی بر اقناع عقلانی اعتماد کننده است. زمینه اصلی اعتماد، تعامل است. بر مبنای تعامل اگر سه دسته منابع «قدرت»، «اطلاعات» و «منافع» در اختیار اعتماد کننده قرار گیرند، وی می تواند تصمیم به اعتماد عقلانی بگیرد. اعتماد عقلانی منجر به آن می شود که کنشگر هزینه های حضور در یک همکاری جمعی را بپذیرد و وارد کنش جمعی شود. اما علاوه بر اعتماد عوامل دیگری هم وجود دارند که نگهدارنده کنش جمعی هستند. عوامل نگهدارنده کنش های جمعی در دو دسته «فردی» و «فرافردی» جای می گیرند. عوامل فردی شامل «کنترل متمرکز»، «کنترل نامتمرکز»، «نیازهای ملموس»، «نیازهای ناملموس» هستند و عوامل فرافردی شامل «هنجارهای بیرونی» و «هویت جمعی» می شوند. این تحقیق به بررسی وضعیت اعتماد، و شرایط بروز کنش جمعی میان کنشگران برنامه نوسازی منطقه ثامن پرداخته است. برنامه نوسازی منطقه ثامن علیرغم اینکه حدود 15 سال از اجرای آن می گذرد هنوز موضع روشنی در قبال مشارکت دادن مالکان املاک موجود ندارد. نتایج بررسی موردی این برنامه نوسازی و استفاده از داده های کمی، کیفی و نیز مدلسازی عامل محور نشان داد که مدل تاثیر گذاری «قدرت»، «اطلاعات» و «منافع» به خوبی می تواند توضیح دهنده اعتماد مالکان به مجریان برنامه نوسازی باشد. همچنین تعامل های محلی میان مالکان در گروه های کوچک می تواند منجر به اشاعه نگرش های مثبت گردد.