تحلیل سینوپتیکی یخبندان های پاییزه و بهاره استان های آذربایجان شرقی و غربی
چکیده
چکیده ??استان های آذربایجان شرقی و غربی به دلیل واقع شدن در منطقه کوهستانی کشور و برخورداری از اقلیم سرد در غالب سال ها، شاهد وقوع یخبندان های شدید و وارد آمدن خسارات سنگین به محصولات زراعی و باغی است. اتکای اقتصادی این منطقه به کشاورزی و ضرورت خودکفایی کشور در بخش کشاورزی لزوم مطالعه دقیق ویژگی های این پدیده را به منظور یاری دادن مدیران و محققان بخش های مختلف مطالعاتی و اجرایی ایجاب می نماید. ??پس از تهیه داده های مربوط به حداقل دمای روزانه یازده ساله (1384-1374)، یازده ایستگاه سینوپتیکی، کار تحقیق با تعیین سه آستانه دمایی a،b ، c به عنوان آستانه های بحرانی دمایی در مراحل رشد و نمو گیاهان و تطبیق تاریخ های وقوع یخبندان ها با روزشمارهای ژولیوسی شروع شد. در گام بعدی دوره بازگشت هر یک از یخبندان های مذکور توسط نرم افزار ?smadaو با احتمالات 50، 66، 80 و 90 درصد محاسبه شد. سپس با پهنه بندی فراوانی یخبندان های پاییزه و بهاره، مناطق مستعد برای بروز این پدیده شناسایی شده و در نهایت با انتخاب پایین ترین دماهای رخ داده در یخبندان های شدید و استخراج نقشه های سینوپتیکی مربوط به روزهای منتخب در سطوح 1000، 850 و500 هکتوپاسکال به بررسی و شناسایی الگوهای اثرگذار در یخبندان ها اقدام شد. نتایج این تحقیق نشان می دهد که متوسط دوره های برگشت یخبندان های منطقه در تمامی آستانه ها دو ساله بوده و فراوانی یخبندان های پاییزه منطقه بیش از یخبندان های بهاره می باشد. همچنین مشخص شد که در منطقه مورد مطالعه، ایستگاه های سراب و تکاب از استعداد بالایی جهت پذیرش یخبندان های پاییزه و بهاره برخوردار می باشند. تحلیل سینوپتیکی یخبندان نشان داد که الگوی اصلی سینوپتیکی حاکم در یخبندان های مورد بررسی، عمیق شدن ناوه کم فشار شمال دریای خزر می باشد که با روی آوری، سرمای عرض های بالا را به سمت عرض های پایین روانه ساخته و زمینه را برای تشدید و تداوم سرما مهیا می سازد. همچنین واچرخند سیبری در یخبندان های مورد بررسی تاثیر چندانی نداشته و نقش واچرخند دریای سیاه بیش از دیگر واچرخند ها بوده است. یخبندان های منطقه عمدتا از نوع فرارفتی بوده و در برخی موارد استثنایی یخبندان هایی از نوع مختلط (فرارفتی- تشعشعی)، در منطقه مشاهده شد.