تحولات سیاسی , اجتماعی و فرهنگی تربت حیدریه در یک قرن اخیر
چکیده
چکیده سرزمین پهناور خراسان در طول تاریخ، شاهد حوادث تلخ و شیرین فراوانی بوده و تربت حیدریه به عنوان بخشی از این سرزمین وسیع، جایگاه مهمی در این حوادث تاریخی داشته است. اهمیت تربت حیدریه از نظر جغرافیایی و قرار گرفتن این شهر، در مسیر هرات، نیشابور خواه ناخواه این منطقه را درگیر حوادث و رخدادهای سیاسی و اجتماعی نموده است. حضور ایل قرایی و همچنین طوایف بلوچ در این منطقه و نقش آنها در تحولات سیاسی، اجتماعی این شهر، حائز اهمیت است. اگر چه تربت حیدریه در انقلاب مشروطه ایران نقش چندان مهمی نداشت، اما حمایت علما و بزرگان تربت از مشروطه قابل تحسین می باشد. با آغاز جنگ جهانی اول، تربت حیدریه اهمیت زیادی برای دولت های روس و انگلیس پیدا کرد، به طوری که آنها اقدام به تأسیس کنسول گری در این شهر کردند. مسائلی همچون کشف حجاب، حضور مجدد بیگانگان در کشور و بروز برخی قیام ها در خراسان که تا حدودی در ارتباط با روی کار آمدن پهلوی اول بود، در تربت حیدریه نیز حوادث و رخدادهایی را رقم زد. در دوره پهلوی دوم، سرگرد بلوچ قرایی با برنامه ریزی و همدستی افراد دیگری از تربت حیدریه نسبت به قتل سرهنگ افشار طوس اقدام نمود، اما توده مردم تربت حیدریه که در راستای برنامه های مصدق و آیت الله کاشانی، نظر روشن و مثبتی داشتند، در هنگام ملی شدن صنعت نفت و قیام سی تیر1331 با برپایی تظاهرات، از برنامه دولت ملی حمایت شایانی به عمل آوردند. بارزترین حادثه تاریخی این شهر در یک صد سال اخیر، اتحاد اقشار مختلف مردم در مبارزه با رژیم پهلوی و پیشگامی تربت حیدریه در پیروزی انقلاب اسلامی می باشد. علاوه بر مسائل سیاسی، مسائل فرهنگی و اجتماعی تربت حیدریه نیز درخور توجه می باشد. تأسیس مدارس جدید در اواخر دوره قاجار و گسترش آن در دوره پهلوی و نیز، تأسیس دانشگاه های مختلف در دوران پس از انقلاب و فعالیت های مستمر جمعیت شیر و خورشید و هلال احمر تربت حیدریه که از حمایت و تشویق دولتمردان کشور نیز برخوردار بود، از مشخصه های فرهنگی و اجتماعی تربت حیدریه در طول یکصد سال اخیر می باشد.