بررسی بازنمایی مفهوم دمکراسی در رمان فارسی معاصر در سالهای 1340 تا 1357 خورشیدی
چکیده
در میان فرم های ادبی رمان همزاد دوران مدرن و دیگر مفاهیم همزاد آن از قبیل دموکراسی است. رمان بیشترین اهمیت را به موقعیت فرد در اجتماع می دهد. مرزهای رمان بر خلاف دیگر فرم های ادبی مثل حماسه و شعر غنایی مشخص و پیدا نیست. رمان هنوز در حال رشد است و همین مطالعه آن را دشوار می کند. برای پدید آوردن اثری متعلق به حوزه جامعه شناسی ادبیات باید شریطی را مراعات نمود که از آن دسته است عدم تقلیل متن به چیزی غیر از خودش. دموکراسی در کنار سرمایه اجتماعی و توانمند سازی از سه فرآیند شالوده ای و بنیادینی است که برای پیشگیری از عواقب ناهنجار و آسیب شناختی فرآیند توسعه نقش آفرینی می کنند. دموکراسی را می توان به اشکال مختلف لیبرال، تک حزبی و مشارکتی ملاحظه کرد اما مهمترین شاخص های دموکراسی دو دسته مس شوند: شاخص های حداقلی و شاخص های حداکثری. نخستین شاخص ها دلالت بر مفاهیمی سیاسی مثل انتخابات آزاد دارند و دومین شاخص ها دلالت بر آرمان اجتماعی عدالت و برابری. در روش تحلیل محتوای کیفی که ئر این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته است متن به اعدا و بخش های کمی تقسیم نمی شود بلکه آن چه باید کدگذاری یا تحلیل شود به شیوه ای ذهنی و انسانگرایانه کاویده می شود. مقوله ها به همین شکل تدوین یافته است. در این روش متن پدیده ای باز و مستقل است که به روی فهم و تفسیر گشوده است و انتظار خلق و برکشیدن معنا را می کشد. پس از تحلیل و بررسی چهار رمان تنگسیر ، شازده احتجاب، سووشون و همسایه ها به همین روش هرکدام از رمان ها را به مقوله های ذهنی تقسیم بندی کردیم و با استفاده از تکنیک توضیح و تفسیر به بررسی بازنمایی مفهوم دموکراسی در آن ها پرداختیم. رمان ها نسبت به بازنمایی شاخص های حداقلی و حداکثری دموکراسی وضعیت متفاوتی داشتند. هر چه از آغاز دهه چهل خورشیدی به سمت پایانش و انقلاب در سال پنجاه و هفت نزدیک می شویم حرکتی تدریجی از سمت بازنمایی شاخص های دمکراسی حداقلی به سمت شاخص های حداکثری آن قابل مشاهده می شود. جامعه با افزایش مطالبات مواجه می شود و بازنمایی این موضوع در متن رمان های این دوره قابل مشاهده است. این پژوهش می تواند به دیگر دوره های تاریخی رمان فارسی متصل شود و در هر کدام از آن دوره ها مفهومی خاص بررسی و پژوهیده شود.