تأثیر پرایمینگ بذر در مزرعه بر بنیه بذر، شاخص های رشد و عملکرد دو رقم نخود (cicer arietinum l.) تحت تأثیر تیمارهای مختلف آبیاری
چکیده
به منظور بررسی اثر پرایمینگ مزرعه ای بذر و آبیاری تکمیلی بر سرعت جوانه زنی، برخی شاخص های رشد، عملکرد و اجزاء عملکرد و درصد پروتئین دانه دو رقم نخود آزمایشی به صورت اسپلیت پلات فاکتوریل در قالب طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آبیاری تکمیلی با سه سطح عدم آبیاری، آبیاری در مرحله گلدهی و آبیاری در مراحل گلدهی و غلافدهی در کرت های اصلی و دو رقم نخود (آزاد و هاشم) به همراه تیمارهای پرایمینگ (در دو سطح پرایم شده به مدت 8 ساعت در آب و پرایم نشده) به صورت فاکتوریل در کرت های فرعی قرار گرفتند. هم چنین برای بررسی بیشتر پرایمینگ بر خصوصیات جوانه زنی این دو رقم نخود، پژوهشی آزمایشگاهی نیز صورت گرفت. در این تحقیق که با استفاده از طرح کامل تصادفی و در قالب فاکتوریل سه فاکتوره با سه تکرار انجام شد، تأثیر تیمارهای پرایمینگ در شرایط تنش خشکی بر خصوصیات جوانه زنی مورد بررسی قرار گرفت. فاکتور اول شامل 8 سطح پرایمینگ (پرایم با آب، محلول روی با سه غلظت 01/0، 02/0 و 03/0 درصد، محلول اوره با سه غلظت 3، 6 و 9 گرم در لیتر و عدم پرایم)، فاکتور دوم شامل سه سطح تنش خشکی (0، 4- و 8- بار) و فاکتور سوم دو رقم نخود آزاد و هاشم بود. در بخش مزرعه ای نتایج نشان داد پرایم کردن سبب افزایش 31 درصدی سرعت جوانه زنی شد. عملکرد بیولوژیک در تیمار آبیاری تکمیلی در مراحل گلدهی و غلافدهی و پرایم شده نسبت به همان تیمار، ولی پرایم نشده و نسبت به شاهد (دیم و پرایم نشده) به ترتیب 17 و 48 درصد افزایش یافت. تعداد غلاف در واحد سطح، تعداد دانه در غلاف و وزن صد دانه با پرایم و آبیاری تکمیلی در دو مرحله، افزایش یافت، اما پرایمینگ در تیمار آبیاری تکمیلی در مراحل گلدهی و غلافدهی شاخص برداشت را به طور معنی داری کاهش داد. هم چنین درصد پروتئین دانه نیز تحت تأثیر پرایمینگ و به ویژه آبیاری تکمیلی کاهش نشان داد. در مجموع عملکرد دانه از طریق تیمار پرایمینگ 13 درصد و از طریق تلفیق پرایمینگ با آبیاری در دو مرحله رشد، 28 درصد افزایش یافت. در بخش آزمایشگاهی سرعت و درصد جوانه زنی، طول و وزن ریشه چه و ساقه چه با کاهش پتانسیل آب کاهش یافت اما پرایم کردن با آب معمولی و به ویژه محلول روی 03/0 درصد سبب افزایش قابل توجه صفات مذکور در شرایط تنش خشکی گردید. و در این میان رقم آزاد نسبت به هاشم برتری نشان داد. در این قسمت به طور کلی پرایم کردن توانست پتانسیل بحرانی آب در مرحله جوانه زنی را حدود 9 بار کاهش دهد.