سواد رسانه ای انتقادی: بررسی موردی سطح سواد رسانه ای دانشجویان کارشناسی ارشد تحقیق در ارتباطات دانشکده صدا و سیمای ج.ا.ا.
چکیده
اهمیت روز افزون رسانه ها در زندگی مدرن، نهادهای سیاستگذاری در کشورهای مختلف دنیا را بر آن داشته تا با اتخاذ تدابیری مناسب، شهروندان خود را در برابر تأثیرات مخرب پیام های رسانه ای هرچه بیشتر مصون سازند. توجه به سواد رسانه ای از مهم ترین راهکارهای موجود است. به رغم توجه چشمگیر کشورهای مختلف دنیا به موضوع سواد رسانه ای، مسوولان و تصمیم گیران در ایران از آن غافل مانده اند. از آنجا که ضرورت پرداختن به این حوزه مهم بیش از پیش احساس می شود، تحقیق حاضر با تمرکز بر حوزه انتقادی سواد رسانه ای، به بررسی سطح سواد رسانه ای انتقادی دانشجویان کارشناسی ارشد دانشکده صدا و سیما ج. ا. ا. پرداخته است. نظریه سواد رسانه ای انتقادی و مفاهیم پنج گانه آن (عدم شفافیت رسانه ها، رمزها و قواعد، رمزگشایی مخاطب، محتوا و پیام، انگیزه) مبنای این ارزیابی را تشکیل می دهند. در این راستا، با انجام شش مصاحبه با دانشجویان داده های تحقیق گردآوری شد. لازم به ذکر است قبل از مصاحبه فیلم crash در اختیار مصاحبه شونده ها قرار گرفت و سوالات مصاحبه بر اساس فیلم و مفاهیم پنج گانه سواد رسانه ای انتقادی، تنظیم و طراحی شدند. یافته های تحقیق نشان می دهند که اکثر مصاحبه شونده ها با اصول عدم شفافیت رسانه ها، رمزها و قواعد و رمزگشایی مخاطب آشنا بوده و در هنگام مواجهه با پیام های رسانه ای آنها را در نظر می گیرند. در شناسایی ارزش های پنهان پیام نیاز به نگرشی فراگیر احساس می شد به گونه ای که مصاحبه شونده قادر باشد بطور همزمان کلیشه های نژادی، قدرت، جنسیتی و طبقاتی را در پیام تشخیص دهد. توجه به این مهم که در کنار انگیزه های ناشی از قدرت، منافع اقتصادی نیز همواره مدنظر سازندگان پیام هست، نکته ای بود که مصاحبه شونده ها از آن غافل بودند. در نهایت، با توجه به توانمندی انتقادی ناموزون مصاحبه شونده ها، عدم وجود آموزشی یکپارچه در حوزه سواد رسانه ای انتقادی که توانسته باشد توانمندی های انتقادی لازم را به طور منسجم و هماهنگ ارتقا بخشد، کاملاً محسوس بود.
