بررسی تاکسونومی و سیتوتاکسونومی گونه cynodon dactylon (l.) pers. در ایران
چکیده
گونه (l.) pers. cynodon dactylon گیاهی علفی پایا متعلق به طایفه chlorideae kunth و خانواده poaceae barnhart. است. این گونه توسط linnaeus در سال 1753 با نام panicum dactylon l. معرفی شد و در سال 1805 توسط persoon به جنس منوتیپیک cynodon با ترکیب نام گونه ای جدید cynodon dactylon (l.) pers. منتقل گردید. اهمیت زیاد این گونه به خاطر نقش اقتصادی آن به عنوان چمن تزئینی، علوفه دام، حفاظت خاک و جلوگیری از فرسایش آن و همچنین ماهیت هرز بودن آن در زمین های زراعی است. در منابع مختلف از نظر تعداد و نوع واحدهای فروگونه ای که برای این گونه معرفی شده است، اختلاف نظر وجود دارد و در منابع هیچ نوع واحد فروگونه ای برای این گونه در ایران معرفی نشده است. این مطالعه با هدف تعیین وضعیت تاکسونومیک و سیتوتاکسونومیک این گونه و کمک به نگارش دقیق فلور ایران و ارزیابی میزان تنوع درون و بین جمعیتی این گونه در ایران بر پایه صفات ریخت شناختی و سیتولوژی صورت پذیرفت. جهت انجام این بررسی از نقاط مختلف ایران نمونه برداری صورت گرفت. جمع آوری ها در تمام فصول و غالباً در بهار و تابستان سال 1388 و 1389 انجام شد. در این مطالعه 62 نمونه جمعیتی که به صورت نمونه هرباریومی و یا ریزوم از طبیعت جمع آوری شد، مورد مطالعه قرار گرفت. کلیه صفات ریخت شناختی با استفاده از استریومیکروسکوپ و کاغذ میلی متری یا با استفاده از خط کش سانتی متری و چشم غیر مسلّح مطالعه شدند. سپس داده های حاصل به صورت ماتریس داده های خام در آمد و با استفاده از روش های مختلف مرتّب سازی، دندروگرام هایی توسط نرم افزار ntsyspc 2.02 ترسیم گردید. همچنین بررسی پهنه میتوزی 10 جمعیت از این گونه بر اساس روش آقایوف انجام شد. مطالعات ریخت شناختی کیفی و کمّی انجام شده روی 460 فرد از 46 جمعیت متعلق به گونه c. dactylon، تنوعات چشم گیری را در بین جمعیت ها و افراد نشان می دهد و صفاتی از قبیل وجود کرک رشته ای روی سطوح برگ و سطح بیرونی غلاف برگی صفات موثر و ثابت جهت تفکیک واحدهای فروگونه ای این گونه در ایران است و بقیه صفات کاربرد تاکسونومیک در این زمینه ندارند. همچنین مطالعات سیتولوژی، عدد پایه کروموزومی 9 = x و عدد دیپلوئید 36 و 27 = n2 را برای این گونه در ایران ثابت می کند و ارتباط مشخصی بین داده های سیتولوژی و داده های ریخت شناختی وجود ندارد. بر اساس مشاهدات حاصل از بررسی های ریخت شناختی، گونه c. dactylon در ایران واجد دو واریته dactylon و villosus regel است