نقش تحریر در موسیقی دستگاهی ایران
چکیده
چکیده تحریر در دسته ی تزئینات موسیقایی جای می گیرد. گذشته از این که اندیشه ی تزئین کاری در پدیده های هنری یک امر جهان شمول است، فرهنگِ ویژه ی ایرانیان برای هر یک از هنرها، گونه های تزئیینی خاصی را پدید آورده است. از این دیدگاه، موسیقی دستگاهی ایران نیز، جایگاه تزئیناتی ویژه ای دارد. هدفِ اصلیِ این رساله شناسایی نقش تحریرها در صورت بندی سامانه ی دستگاه ها و نیز شناسایی برخی از قانونمندی های حاکم بر ترنم های آوایی ست که بر پایه ی 10 آوانگاری از اجراهای اساتید موسیقیِ آوازی ایران و بررسی گونه های تحریری موجود در آن ها با رهیافتی تطبیقی ـ تحلیلی انجام خواهد شد. شناخت نقش و جایگاه تحریرها، به عنوان مهم ترین عنصر تزئینی موسیقی دستگاهی که بیش از نیمی از زمان اجراها را به خود اختصاص می دهند، برای درک سامان دهی پیکره ی دستگاه ها حائز اهمیت شایانی است. نیز در این راستا یافتن قانونمندی های ترنم های آوایی، به عنوان مهم ترین ابزار اجرای تحریرها، می تواند به درک بهتر ساز ـ و ـ کار تحریرها کمک فراوانی نماید. نتیجتا، بر پایه ی بررسی های به عمل آمده در متن رساله، خواهیم دید که تحریرها از نقش هایی چون: آغازگری مدها؛ پرده گردانی؛ فرود؛ موکد و پررنگ کردن یک نغمه ی خاص؛ فعال کردن یک سلول مُدال خاص؛ کمک به گذار از نغمه ای به نغمه ی دیگر و نیز از سلولی مُدال به سلول مُدالی دیگر؛ و مواردی دیگر برخوردار هستند. نیز، در فصلی جداگانه نشان خواهیم داد، بر خلاف تصور غالب که قائل به قاعده ای برای شیوه ی به کارگیری ترنم های آوایی در موسیقی آوازی نیستند، این ترنم ها از قانونمندی هایی که ریشه در مواردی چون: بافت ملودیک و کیفیات احساسی تحریرها؛ خصلت های مُدال، مفصل بندی (آرتیکولاسیون) و هماهنگی های زیبایی شناسانه ی جملات موسیقایی؛ و در نهایت گویش زبان فارسی دارد، بهره مند هستند.