آشفتگی فوق اشتقاق های سه تایی و پایداری اشتقاق های مکعبی سه تایی در جبرهای سه تایی
چکیده
در سال 1940 ،اولام سوالی درباره نگاشت های تقریبی مطرح کرد به این مضمون که ((تحت چه شرایطی یک همریختی تقریبی به یک همریختی نزدیک می شود؟(( در سال 1941 ،هایرزجوابی مثبت به سوال اولام درفضاهای باناخ ارائه داد در واقع ثابت کرد اگر ??0 و f:x?y نگاشتی از فضای نرم دار x به فضای باناخ y باشد به طوری که ?f(x+y)-f(x)-f(y)??? (x,y?x) (1) آن گاه نگاشت جمعی منحصر به فرد t:x?y وجود دارد به طوری که ?f(x)-t(x)??? (x?x) این پدیده، پایداریهایرز-اولام معادله تابعی جمعی g(x+y)=g(x)+g(y) نامیده می شود. تعمیمی از قضیه اولام را برای نگاشت های تقریبا جمعی توسط راسیاس در سال 1978 با جایگزین کردن نامساوی بالا به صورت ?f(x+y)-f(x)-f(y)???(?x?^p+?y?^p) (x,y?x) (1) اثبات نمود. این نوع پایداری معادله تابعی جمعی g(x+y)=g(x)+g(y) پایداری هایرز-اولام-راسیاس نامیده می شود. پس از آن تعمیم های دیگری از پایداری توسط ریاضیدانان ارائه شد. در سال 1949، بورگین ابر پایداری همریختی های حلقه را ثابت کرد. جون و کیم در سال 2002 معادله تابعی f(2x+y)+f(3x-y)=2f(x+y)+3f(x-y)=12f(x) را معرفی و حل کردند و پایداری هایرز - اولام- راسیاس را برای این معادله تابعی اثبات نمودند. یک جواب معادله فوق، معادله مکعبی f(x)=x^3 است. به این دلیل معادله تابعی فوق، معادله تابعی مکعبی نامیده می شود و هر جواب از این معادله را یک تابع مکعبی گویند. جون و کیم ثابت کردند تابعی مانند f بین دو فضای برداری x و y جوابی از معادله تابعی مکعبی است اگر و فقط اگر تابع منحصر به فرد c:x×x×x?y وجود داشته باشد به طوری که f(x)=c(x,x,x) (x ?x) و c با ثابت گرفتن یک متغیر، تقارنی است و با ثابت گرفتن دو متغیر جمعی خواهد بود. گونه ی دیگر پایداری، پایداری راسیاس-ایساک است که اگرe_1 یک فضای برداری نرم دار و e_2 یک فضای باناخ حقیقی باناخ حقیقی باشد و f:e_1?e_2یک نگاشت باشد به طوری که f(tx) در t برای هر x ثابت پیوسته باشد و همچنین اگر f یک نگاشت جمعی باشد که در شرایط زیر صدق کند ?(ts)??(t)?(s) (t,s ?r^+) ?(t) 1) در این صورت یک نگاشت خطی یکتای t:e_1?e_2 وجود دارد به طوری که ?f(x)-t(x)??(2??(?x?))/(2-?(2)) که به نگاشت f:e_1?e_2 نگاشت ?جمعی گفته می شود اگر و فقط اگر??0 و?:r^+?r وجود داشته باشد به طوری که lim?(t??)??(?(t))/t=0? و ?f(x+y)-f(x)-f(y)???(?x?+?y?) (x,y?e_1 ) در سال 2006 ، بادورا پایداری هایرز-اولام ، پایداری راسیاس-ایساک و پایداری هایرز-اولام-راسیاس و ابر پایداری بورگین اشتقاق حلقه را روی جبر های باناخ ثابت کردند . میورا ثابت کرد اگرa یک جبر باناخ بدون رتبه باشد و f:a?a نگاشتی باشد که برای مقادیر ??0 وp?0 که p?0در شرایط زیر صدق کند ?f(x+y)-f(x)-f(y)???(?x?^p+?y?^p) (x,y?a) ?f(xy)-xf(y)-f(x)y???(?x?^p+?y?^p) (x,y?a) آن گاه f یک اشتقاق حلقه است. هم چنین در سال 2007 ، پارک و مصلحیان مساله پایداری همریختی های سه تایی و اشتقاق های سه تایی را بیان و اثبات کردند. در این رساله وجود یک فوق اشتقاق سه تایی نزدیک به یک فوق اشتقاق سه تایی تقریبی را با در نظر گرفتن پایداری هایرز-اولام-راسیاس برای فوق اشتقاق های سه تایی در جبرهای باناخ سه تایی ثابت می کنیم. هم چنین پایداری و ابر پایداری اشتقاق مکعبی سه تایی روی جبرهای فرشه سه تایی را مطالعه می کنیم. عملگر های جبر سه تایی در قرن 19 میلادی توسط چند ریاضیدان مورد توجه قرار گرفت. ابتدا کیلی در سال 1840 مفهوم ماتریس های مکعبی و تعمیمی از دترمینان به نام ابردترمینان را مطرح نمود که در 1990 توسط کاپرانو ،گلفند ، زلوینسکی مجددا بررسی و تعمیم داده شد. دستگاه های جبری سه تایی کاربردهایی در فیزیک، آمار، نظریه های فوق تقارنی و ... دارد. این رساله در سه فصل تنظیم شده است. در فصل اول به بیان مفاهیم و قضایای مورد نیاز در فصل های بعد خواهیم پرداخت که به طور عمده از کتاب های gerad. j. murphy ,c^*algebra and operator theory, academic press, 1990. و w. rudin, functional analysis, mcgraw-hill, 1973. استفاده شده است. فصل دوم برگرفته شده از مقاله های k -h. park and y. -s. jung, perturbations of higher ternary derivations on banach ternary algebra, common. korean math. soc. 23(3) (2008), 387-399. و b. hayati,m. eshaghi gordji, m. bavand savadkouhi and m. bidkham,stability of ternary cubic derivation on ternary ferchet algebras}, australian journal of basic and applied sciences, 5(5) (2011), 1224-1235 . است در آن به آشفتگی فوق اشتقاق های سه تایی در جبرهای باناخ سه تایی و پایداری اشتقاق های مکعبی را در جبرهای فرشه سه تایی بررسی و مطالعه می کنیم. سپس در فصل سوم این نتایج را در مورد اشتقاق ها و فوق اشتقاق های مکعبی روی جبر های نرم دار چندگانه تعمیم می دهیم، بخش سوم این فصل از مقاله t. l. shateri and f. fatemi niya, stability of ternary cubic higher derivations in ternary multi-normed algebras, submitted. برگرفته شده است.