نقد اجتماعی رمان فارسی افغانستان با تأکید بر چهار رمان
چکیده
نقد جامعه شناختی یکی از شیوه های کارآمد در نقد متون ادبی، بخصوص رمان، است. در این شیوه، ارتباط ساختار و محتوای رمان با وضعیت و دگرگونی های جامعه و محیطی که در آن متولد شده است، بررسی می شود و چگونگی انعکاس و بازنمایی هنرمندان? اجتماع در جهان تخیلی اثر ادبی، نقد و تحلیل می گردد. در این پژوهش، رمان فارسی افغانستان با تأکید بر چهار رمان منتخب- که بر اساس معیارهای مشخص از چهار دوره اصلی تاریخ داستان نویسی افغانستان انتخاب شده اند- از منظر نقد جامعه شناختی، نقد و تحلیل شده است. چهارچوب نظری تحقیق، تلفیقی از برخی رویکردهای مهم نقد جامعه شناختی با محوریت نظریه های لوکاچ و گلدمن بوده-است. نتایج به دست آمده نشان می دهد ساختار و محتوای رمان فارسی افغانستان از ابتدای پیدایش (1298ه.ش.) تعامل و رابطه نزدیکی با اجتماع افغانستان داشته است و به موازات تغییرات اجتماعی و سیاسی جامعه از استبداد سلطنتی به جمهوری مارکسیستی و سپس نظام طالبانی و نهایتا دوران پس از آن، ساختار رمان از رئالیسم انتقادی به رئالیسم سوسیالیستی و سپس مکاتب مدرن تر رمان نویسی متحول شده و از نظر درونمایه نیز از اعتراض و انتقاد به عقب ماندگی و آداب و رسوم خرافی و مسائل زنان به تضاد طبقاتی و مبارزه ضد امپریالیستی و سپس تردید در ایدئولوژی های وارداتی و محکومیت و مخالفت با آنها تغییر کرده است. در رمان فارسی افغانستان، تصویر جامعه افغانستان به شیوه ای واقعگرایانه منعکس شده است و نویسندگان- با توجه به خاستگاه اجتماعی و گرایش ایدئولوژیک خود- کوشش کرده اند پاسخی به مسائل جامعه و زمانه خود ارائه کنند