بررسی ارتباط ژنتیکی بین وزن تولد با برخی صفات مهم اقتصادی گاو هلشتاین در ایران
چکیده
یکی از روشهای پایدار افزایش تولیدات حیوانی، بهبود ژنتیکی دامها از طریق اصلاحنژاد آنها (انتخاب حیوانات برتر به عنوان والدین نسل بعد) است. با توجه به اهمیت صفت وزن تولد (اولین رکورد ثبت شده بعد از تولد) و در راستای ضرورت سنجی توجه به این صفت، در تحقیق حاضر به بررسی چگونگی ارتباط صفت وزن تولد (وزن گوساله متولد شده) با صفات تولیدی، تولیدمثل و بقای دام پرداخته شد. در این مطالعه، رکوردهای ثبت شده در مرکز اصلاحنژاد دام کشور (1346 تا 1389) مورد استفاده قرار گرفت. آمادهسازی دادهها با نرمافزارهای cfc و foxpro صورت گرفت، تجزیه و تحلیلهای آماری و ژنتیکی به ترتیب با دو نرمافزار asreml و dmu، و تجزیه و تحلیلهای بقاء و طول عمر تولیدی با نرمافزارهای survival و cmprsk تحت نرمافزار r.2.14 انجام شد. صفات تولیدی مورد بررسی شامل تولید شیر 100 روز (my100)، شیر 305 روز (my305)، چربی 305 روز (fy305) و پروتئین 305 روز (py305) بود و صفات تولیدمثل عبارت بود از فاصله اولین تلقیح تا تلقیح منجر به آبستنی (fstc)، فاصله زایش تا اولین تلقیح (cfi)، فاصله گوسالهزائی (ci) و سختزائی (ce) در سه شکم اول زایش، و سن در اولین زایش (afc) بود. تجزیه و تحلیلهای آماری صفات تولیدی نشان داد که اثر گروههای مختلف وزن گوساله متولد شده (cbw) و وزن تولد (bw) دارای اثر کاملا معنیداری (001/0>p) بر تمامی صفات تولیدی بود؛ براساس برآورد میانگین حداقل مربعات (lsm) نشان داد گاوهایی که گوسالههایی سنگین وزنتر متولد کردند دارای تولید بیشتری بودند و گوسالههای دارای bw بیشتر نیز دارای تولید بیشتری در تولید آتی خود بودند. تجزیه و تحلیلهای آماری صفات تولیدمثل نشان داد که اثر cbw بر تمام صفات تولیدمثل جز صفت fstc معنیدار (001/0>p) شد؛ با توجه به نتایج حاصل از lsm نتیجه شد که بیشترین تاثیر صفت cbw برعملکرد تولیدمثل گاو ماده مربوط به صفت cfi و صفت ce بود. همچنین اثر bw بر صفات cfi، ci، ce و afc کاملا معنیدار (001/0>p) بود، درحالی که صفت fstc در هیچ کدام از دورههای زایشی معنیدار نشد. با توجه به نتایج تجزیه واریانس، همان طور که انتظار میرفت با افزایش bw، صفت cfi افزایش یافت و این روند برای صفت ci نیز صدق کرد. این نتایج نشان داد که با افزایش bw، بلوغ تولیدی و تولیدمثل دام (afc) و همچنین میزان بروز ce کاهش یافت. برآورد مولفههای همبستگی ژنتیکی نسبت به صفت cbw نشان داد که بیشترین مقدار این مولفهها در مورد صفات تولیدی مربوط به گروه دوم وزنی بود. این مولفهها در رابطه با صفات تولیدمثلی برای صفت ci دارای روند افزایشی بود و درصورتی که صفت cfi روند کاهشی داشت. همبستگی بالای ce نشان داد که قسمت زیادی ce مربوط به cbw است. برآورد مولفههای همبستگی ژنتیکی نسبت به صفت bw نشان داد که همبستگی ژنتیکی مثبت نسبتاً بالایی بین bw و تمام صفات تولیدی به جز py305 وجود دارد. در رابطه با ci مقدار منفی مولفهها دارای روند افزایشی بود، در حالی که برای ce همیستگی ژنتیکی بر خلاف انتظار، مثبت برآورد شد. این مولفهها برای صفت afc منفی بدست آمد. در تجزیه و تحلیلهای برای صفت cbw، اثر عوامل گله، سن در زمان زایش، سن مادر، جنس و گروههای وزنی برای صفات بقاء، تداوم تعداد روزهای شیردهی (بجز اثر جنس) و طول عمر تولیدی (بجز اثر جنس)کاملا معنیدار (001/0>p) بود؛ در این سه صفت مورد بررسی از شکم دوم زایش به بعد با افزایش میزان cbw، ریسک حذف گاو ماده افزایش یافت. در تجزیه و تحلیلهای صفت bw، تمامی عوامل موثر برای صفات بقاء (بجز اثر کدهای وزنی)، تداوم تعداد روزهای شیردهی (بجز اثر سختزائی) و طول عمر تولیدی (بجز اثر جنس، سن مادر و سختزائی) معنیدار بود؛ همان طور که انتظار میرفت، در این سه صفت مورد بررسی از شکم دوم زایش به بعد با افزایش میزان bw، ریسک حذف دام کاهش یافت.