بررسی اثر فراوانی منابع طبیعی بر رشد اقتصادی
چکیده
کشورهای برخوردار از نفت، مواد معدنی و به طور کلی ثروت منابع طبیعی، به طور متوسط، در نشان دادن عملکرد مناسب اقتصادی نسبت به همتایان خود که از چنین منابعی بیبهرهاند ناکام ماندهاند، که این امر عمدتاً به علت اثرات جانبی ناخوشایند چنین منابعی است. در این پژوهش با مرور ادبیات این حوزه، برخی از مهمترین سازوکارهای اثرگذاری منابع طبیعی نظیر: (1) روندهای بلندمدت در قیمتهای جهانی، (2) نوسانات قیمت، (3) کوچک شدن دائمی بخش صنعت، (4) نهادهای استبدادی و جرگهسالار (الیگارشی)، (5) فقدان نهادهایی که به ناپایداری و هرج و مرج دامن میزنند و (6) چرخهای بودن بیماری هلندی، مورد بررسی قرار میگیرند. در این میان، تردیدگرایان، اساساً مفهومی به نام نفرین منابع طبیعی را به پرسش گرفته و به برخی از کشورهای صادرکننده کالا اشاره مینمایند که عملکرد موفقیتآمیزی داشته، و چنین استدلال میکنند که صادرات و رونق منابع الزاماً پدیدههایی برونزا نیستند. علاوهبراین، برخی نهادها و سیاستها که برگرفته از تجربه و پیشینه موفق کشورهایی است که به توانمندی استفاده مناسب از چنین منابعی دستیافتهاند پیشنهاد میگردد. در این میان، با بهکارگیری مدل مبتنی بر دادههای تابلویی، برای مجموعهای از کشورهای منتخب، طی دوره زمانی 2010-1996، اثر فراوانی منابع طبیعی بر رشد اقتصادی مورد آزمون قرار میگیرد. هر چند ضرایب برآوردی در مورد اثر نهادها موافق نظریه بوده است اما یافتههای پژوهش نشان میدهند که فراوانی منابع طبیعی، نهادها و تعامل نهادها و منابع طبیعی اثر معناداری بر متوسط نرخ رشد سالانه gdp ندارند. نتیجهگیری نهایی از سازوکارهای متعدد اثرگذاری منابع طبیعی چنین نیست که نیاز به ثروت مواد معدنی، ضرورتاً منجر به توسعه نیافتگی اقتصادی از طریق بسیاری از این سازوکارها خواهد شد. بلکه به جای آن، بهتر است به فراوانی منابع به عنوان یک شمشیر دو لبه نگاه کرد، که هم مزایا و هم خطرهایی را در پی دارد. به همان اندازه که میتواند صرف امور نابجا گردد، به کارگیری شایسته آن می تواند منافع بی شماری را به ارمغان آورد.