تراریختی گیاه کتان linum usitatissimum با روش ریز پرتابی
چکیده
گیاه کتان linum usitatisimum l. حاوی مقادیر قابل توجهی از اسیدهای چرب غیر اشباع، پروتئین، فیبر و ترکیبات متنوع قابل استخراج می باشد. رشد فزآینده جمعیت جهان و افزایش تقاضا در دهه های اخیر موجب شده است تا تلاش گسترده ای در جهت افزایش کمی و کیفی کتان انجام گیرد. این درحالی است که کتان در ایران هنوز به طور عمده وارد چرخه غذایی نشده و تنها از آن به صورت محدود در صنایع دارویی و یا صنعتی استفاده می شود. امروزه دستکاری ژنتیکی این گیاه و افزایش بهره وری آن مورد توجه قرار گرفته است و بر همین اساس ارائه یک دستورالعمل جامع از نظر نوع و سطوح هورمونی مطلوب جهت باززایی واریته های رایج زراعی در این گیاه ضروری به نظر می رسد. در تحقیق حاضر، ابتدا شرایط کشت in vitro و سپس عوامل دخیل در انتقال ژن به روش ریز پرتابی در دو واریته بذر زرد و قهوه ای کتان مورد بررسی قرار گرفت. در این راستا تأثیر ژنوتیپ، نوع ریز نمونه، ترکیب محیط کشت، طول دوره پیش کشت، در ایجاد بافت های مستعد جهت تراریختی بهینه سازی شده و شرایط لازم جهت شلیک سازه ژنی نظیر فاصله مطلوب بین دیسک پاره شونده و بزرگ حامل و توری نگهدارنده و ریز نمونه هدف تعیین شدند. جهت بررسی حضور و فعالیت سازه پلاسمیدی در سلول های شلیک شده و استفاده از آن در دستورالعمل ریز پرتابی از آزمون هیستوشیمیایی gus استفاده شد. نتایج بدست آمده از مطالعات مربوط به باززایی نشان داد که بهترین ترکیب هورمونی جهت کال زایی، پاسخ به باززایی و تولید شاخساره در هر دو واریته غلظت 02/0 میلی گرم naa و 0/1 میلی گرم bap است. بالاترین میزان ریشه زایی در محیط مایع با 0/1 میلی گرم از هورمون iaa بدست آمد. در خصوص تأثیر دوره پیش کشت و سن ریز نمونه ها نیز بیشترین میزان انتقال و بیان موفق ژن در ریز نمونه-های 8 روزه واریته بذر زرد و 4 روزه واریته بذر قهوه ای دیده شد. قرار دادن ریز نمونه ها در ترکیب فواصل 2 و 9 سانتی متری دیسک پاره شونده از بزرگ حامل و توری نگهدارنده از نمونه هدف برای واریته بذر زرد و 2 و 12 سانتی متری برای واریته بذر قهوه ای در اطاقک شلیک با فشار psi 1100 و استفاده از dna پلاسمیدی خالص سازی شده به روش فنل- کلروفرم- ایزوآمیل الکل تولید بیشترین تراریختی را نمود. تائید تراریختی از طریق آزمون های هیستوشیمیایی gus و pcr صورت پذیرفت و نتایج حاصله نشان داد که سازه شلیک شده در ژنوم 70 درصد از گیاهان تراریخته فرضی وارد گردیده و دارای فعالیت بیانی می باشد.