ریخت شناسی داستان های سلطان محمود وایاز در متون فارسی با تکیه بر آثار عطار نیشابوری
چکیده
حکایت سلطان محمود و غلام ترک نژادش ایاز ورای واقعیت تاریخی اش دستمایه ی بسیاری از نویسندگان بزرگ قرار گرفته است که برای تبیین مضامین لطیف عارفانه و عاشقانه از این حکایات بهره ی فراوان برده اند. در این جستار داستان های سلطان محمود و ایاز در آثار بزرگانی مورد بررسی قرار گرفته است که روش قصه-گویی را برای ارائه ی عقاید برگزیده اند، مانند عطار، مولانا و سعدی شیرازی. مثنوی ایاز و محمود زلالی خوانساری نیز به عنوان نمونه ی آثاری از این دست مورد توجه قرار گرفته است و برای آشنایی هرچه بیشتر با توانایی گذشتگان در زمینه ی داستان نویسی به نقد و توصیف ساختار این حکایت ها پرداخته می شود و امکان نقد این گونه آثار به وسیله ی الگوهای نوین روایت شناسی به آزمون گذاشته می شود. ساختارشناسی یکی ازگونه های نقد ادبی است که در زمینه ی داستان بدون رد یا تأ یید اثر ادبی آن را توصیف می نماید. تزوتان تودورف، که یکی از بزرگترین روایت شناسان در این زمینه به شمار می آید؛ روایات را دارای سه نمود می داند: نمود نحوی، نمود معنایی و نمود کلامی. این پژوهش در فصل اول به توضیح کلیات پرداخته است در فصل دوم و سوم ابتدا پیرنگ داستان های یاد شده ارائه می گردد و سپس بررسی نمود کلامی حکایات در چهار سطح وجه، دید، زمان و لحن، با استفاده از الگوی ارائه شده توسط تودورف در کتاب بوطیقای ساختارگرا صورت می پذیرد و در فصل چهارم نتایج بحث و قابلیت های برآمده از این حکایات بررسی می شود.